Filipinler'de 2016 ile 2022 yılları arasında devlet başkanlığı koltuğunda oturan 81 yaşındaki Rodrigo Duterte, uzun süredir beklenen hukuki süreç kapsamında Hollanda'nın Lahey kentindeki Uluslararası Ceza Mahkemesi'nde (UCM) ilk kez fiziksel olarak hazır bulundu. Yaklaşık 18 ay önce mahkemeye sevk edilen ve daha önceki oturumlara video konferans yöntemiyle katılan eski lider, 30 Kasım'da başlaması planlanan ana dava öncesinde düzenlenen ön duruşma için mahkeme salonuna getirildi. Duruşma boyunca sessizliğini koruyan Duterte, kendisine yöneltilen ağır ithamlar karşısında herhangi bir sözlü beyanda bulunmadı.
Uyuşturucuyla mücadele operasyonlarının gölgesinde
Savcılık makamı, Duterte'yi 1 Kasım 2011 ile 16 Mart 2019 tarihleri arasında Filipinler'de yürütülen uyuşturucuyla mücadele operasyonları sırasında, aralarında çocukların da bulunduğu binlerce kişinin ölümünden sorumlu tutuyor. İddianamede, eski devlet başkanının insanlığa karşı suç işlediği ve bu süreçte uyuşturucu kullanıcıları ile satıcılarını hedef alan ölüm mangalarını bizzat kurup finanse ettiği öne sürülüyor. Mart 2025'te Filipinler'de tutuklanarak Lahey'e getirilen Duterte, daha önceki süreçlerde sağlık durumu nedeniyle video bağlantısı üzerinden duruşmalara katılmıştı. Ancak UCM hakimleri, Ocak ayında aldıkları kararla, eski liderin sağlık durumunun mahkeme salonunda bulunmaya elverişli olduğuna hükmederek bizzat katılım zorunluluğu getirmişti.
Davao döneminden bugüne uzanan suçlamalar
Duterte'nin geçmişi, devlet başkanlığı döneminden çok daha öncesine, Davao Belediye Başkanlığı ve Belediye Başkan Yardımcılığı yaptığı yıllara kadar uzanıyor. Savcılar, söz konusu ölüm timlerinin temellerinin bu dönemde atıldığını ve Duterte'nin bu yapıların kurucusu ve yöneticisi olduğunu iddia ediyor. Eski lider ise kendisine yöneltilen tüm suçlamaları kesin bir dille reddediyor. Savunmasında, uyuşturucuyla mücadele kapsamında polise verdiği emirlerin yalnızca meşru müdafaa sınırları içerisinde kaldığını ve operasyonların yasal çerçevede yürütüldüğünü öne sürüyor.
Hukuki süreçte yeni bir aşama
Mahkeme heyeti, Duterte'nin fiziksel varlığıyla birlikte davanın seyrini hızlandırmayı hedefliyor. 30 Kasım'da başlayacak olan ana duruşmalar, Filipinler'deki uyuşturucu operasyonlarının uluslararası hukuk nezdindeki karşılığını belirlemek adına kritik bir öneme sahip. Duterte'nin mahkeme salonundaki varlığı, davanın ciddiyetini ve uluslararası toplumun bu sürece verdiği önemi bir kez daha gözler önüne serdi. Önümüzdeki günlerde tanıkların dinlenmesi ve delillerin detaylı bir şekilde incelenmesiyle birlikte, insanlığa karşı suç iddialarının hukuki zeminde nasıl bir karşılık bulacağı merakla bekleniyor. Mahkeme, hem iddia makamının sunduğu kanıtları hem de savunmanın meşru müdafaa tezlerini titizlikle değerlendirmeye devam edecek.
