Kırgızistan'ın başkenti Bişkek'te düzenlenen Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) Zirvesi, küresel diplomasinin en kritik mesajlarından birine sahne oldu. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, kürsüden yaptığı konuşmada, uzun süredir devam eden bölgesel gerilimlerin merkezindeki ABD-İran ilişkilerine dair net bir yol haritası sundu. Pezeşkiyan, Washington yönetiminin daha önce imzalanan ancak kısa sürede rafa kaldırılan İslamabad Mutabakat Zaptı'ndaki taahhütlerine sadık kalması durumunda, İran'ın da buna anında ve orantılı bir şekilde karşılık vermeye hazır olduğunu ilan etti.
Güvenlik mimarisinde yeni bir dönem arayışı
Konuşmasının başında Şanghay İşbirliği Örgütü'nün son yirmi yılda katettiği mesafeye dikkat çeken Pezeşkiyan, örgütün çatışma odaklı değil, karşılıklı güven ve egemenlik haklarına saygı temelinde bir platform oluşturduğunu vurguladı. Bölgenin terörizm, uyuşturucu kaçakçılığı, siber suçlar ve jeopolitik rekabet gibi çok katmanlı tehditlerle karşı karşıya olduğunu belirten İran lideri, tek taraflı yaptırımların ve uluslararası hukukun zayıflatılmasının gelişmekte olan ekonomiler için büyük bir risk oluşturduğunun altını çizdi. Pezeşkiyan, özellikle Batı Asya'da yaşanan son gelişmelerin, güç kullanımına dayalı politikaların sadece bölgeyi değil, tüm dünyanın istikrarını tehlikeye attığını ifade etti.
Saldırıların gölgesinde stratejik direniş
İran Cumhurbaşkanı, konuşmasının ilerleyen bölümlerinde ülkesinin maruz kaldığı saldırılara geniş yer ayırdı. 13 Haziran 2025 ve 28 Şubat 2026 tarihlerinde gerçekleşen saldırıların, Birleşmiş Milletler Şartı'nın açık bir ihlali olduğunu savunan Pezeşkiyan, bu süreçte yaşanan insani trajedilere dikkat çekti. Minab'daki bir okulun hedef alınması sonucu 168 öğrenci ve öğretmenin hayatını kaybettiğini hatırlatan Pezeşkiyan, Lamerd şehrindeki stadyum saldırısı gibi olayların, 40 günlük savaşın ilk aşamasındaki vahşetin sadece birkaç örneği olduğunu belirtti. İran'ın bu süreçte silahlı kuvvetlerinin gücü ve halkın desteğiyle stratejik bir direniş sergilediğini ifade eden Cumhurbaşkanı, saldırganların hedeflerine ulaşamadığını ve bu süreçte ağır yenilgiler aldıklarını savundu.
Diplomaside samimiyet testi
Savaşın sona ermesi için Pakistan ve Katar'ın arabuluculuğunda yürütülen üç aylık müzakerelerin ardından imzalanan İslamabad Mutabakat Zaptı'nın, ABD tarafından kısa sürede ihlal edildiğini hatırlatan Pezeşkiyan, Washington'ın anlaşmanın üzerinden henüz iki hafta geçmeden geri adım attığını belirtti. İran'ın uluslararası yükümlülüklerine her zaman sadık kaldığını ve bu konuda mükemmel bir sicile sahip olduğunu savunan Pezeşkiyan, ABD'nin aksine Tahran'ın her zaman uluslararası hukukun ilkelerine uygun hareket ettiğini vurguladı. Pezeşkiyan, sözlerini ABD'nin mutabakat zaptındaki taahhütlerine geri dönmesi halinde İran'ın da derhal karşılık vereceğini yineleyerek noktaladı. Bu çağrı, bölgedeki tansiyonun düşürülmesi adına atılmış, tarafların samimiyetini test edecek bir diplomasi hamlesi olarak değerlendiriliyor.
