ABD'nin elektrik altyapısı sandığımız kadar sağlam değil. Ülkeyi besleyen dev elektrik ağı, aslında birkaç kritik noktaya bağlı. Eski Federal Enerji Düzenleme Komisyonu (FERC) Başkanı Jon Wellinghoff'un aktardığı analiz, bu noktaların devre dışı kalması durumunda tüm ülkenin karanlığa gömülebileceğini gösteriyor. Peki bu nasıl mümkün olacak?
Kritik noktalar ve zincirleme etki
ABD'de tek bir elektrik şebekesi yok. Ülke; Western, Eastern ve Texas Interconnection adlı üç büyük sisteme ayrılıyor. Enerji, santrallerden yüksek gerilim hatlarıyla taşınıyor ve trafo merkezlerinde yönlendirilerek evlere ulaşıyor. Wellinghoff'un New York Times Magazine'e anlattığına göre, bu üç sistemdeki en kritik 9 trafo merkezinin devre dışı kalması, ülke genelinde zincirleme bir çöküş başlatabilir. Üstelik hedefin belirli tesisler olması da gerekmiyor. Her bölgedeki en kritik 10 merkezden yeterli sayıda vurulması aynı sonucu doğurabiliyor.
Wellinghoff bu tehlikenin farkına 2013'te Kaliforniya'daki bir trafo merkezine düzenlenen silahlı saldırıyla vardı. Saldırıda 17 transformatör hedef alındı ve tesisin yeniden çalışır hale gelmesi bir ay sürdü. Bu olayın ardından FERC, kritik merkezlerin devre dışı kalması durumunda şebekenin nasıl etkileneceğini analiz etti. Sonuçlar endişe verici: Saldırı sonrası onarım aylar sürebilir, hatta bazı şehirler 18 ay boyunca karanlıkta kalabilir.
Eski ekipmanlar ve kırılgan altyapı
Bu senaryo sadece teorik bir uyarı değil. Bu ay ABD'nin kuzeybatısını vuran fırtınalar, Indiana'da bir haftadır süren elektrik kesintilerine yol açtı. Yaklaşık 100 bin kişi hâlâ elektriksiz. Dünyanın en büyük ekonomisi için bu tablo, altyapının ne kadar kırılgan olduğunu gösteriyor.
Sorunun kökeninde eskiyen ekipmanlar da var. New York Times'ın aktardığı verilere göre, dağıtım şebekelerindeki transformatörlerin yüzde 75'inden fazlası 50 yıllık kullanım ömrünü doldurmuş durumda. Zarar gören bir transformatörün yenisiyle değiştirilmesi ise aylar sürebiliyor. Bu da olası bir saldırı veya doğal afet sonrası toparlanmayı ciddi şekilde yavaşlatıyor.
Risk sadece ABD'ye özgü değil
Bu tehdit ABD ile sınırlı değil. Yaşlanan şebekeler, uzayan ekipman tedarik süreleri ve artan siber saldırı riski, gelişmiş ülkelerin tamamını ilgilendiriyor. Geçtiğimiz yıl İspanya ve Portekiz'de yaşanan büyük kesintiler, bu senaryoların dünyanın başka yerlerinde de gerçekleşebileceğini gösterdi. Türkiye dahil pek çok ülkenin enerji altyapısı da benzer riskler taşıyor. Bu yüzden kritik tesislerin korunması ve şebekelerin daha dayanıklı hale getirilmesi, artık sadece bir mühendislik meselesi değil, ulusal güvenlik meselesi olarak ele alınıyor.
