İstanbul, müzik endüstrisinin geleceğini belirleyecek çok kritik bir zirveye ev sahipliği yapıyor. Uluslararası icracı sanatçı meslek birlikleri ağı SCAPR'ın 2026 Çalışma Grubu Toplantıları, Müzik Yorumcuları Meslek Birliği'nin (MÜYORBİR) organizasyonuyla başladı. Yaklaşık 60 farklı ülkeden gelen 200'e yakın uzman, dijitalleşen dünyanın müzik üzerindeki etkilerini ve sanatçı haklarının korunması için atılması gereken adımları masaya yatırdı. 25 Eylül tarihine kadar devam edecek olan bu geniş kapsamlı buluşma, özellikle yapay zeka teknolojilerinin sanatçıların emeği üzerindeki tehditlerini ve bu tehditlere karşı geliştirilecek küresel iş birliği modellerini merkeze alıyor. Toplantıların en dikkat çekici sonucu ise, yapay zeka kullanımlarında yorumcuların haklarını güvence altına almayı hedefleyen yeni bir iş birliği anlaşmasının imzalanması oldu.
Yapay zeka çağında sanatçının emeği nasıl korunacak?
Dijital müzik ekonomisi dünya genelinde 40 milyar dolarlık devasa bir hacme ulaşmış durumda ve bu rakamın dünya ekonomisinin yüzde 1'ini oluşturduğu tahmin ediliyor. Ancak bu büyüme, sanatçıların haklarının korunması konusunda ciddi soru işaretlerini de beraberinde getiriyor. MÜYORBİR Yönetim Kurulu Başkanı Burhan Şeşen, dijital dönüşümün getirdiği ekonomik büyüklüğe rağmen, yorumcuların bu pastadan adil bir pay alabilmesi için somut mekanizmaların eksik olduğunu vurguladı. Şeşen, yapay zeka sistemlerinde kullanılan sanatçı seslerinin ve icralarının tespit edilmesinin artık bir zorunluluk olduğunu belirterek, bu kullanımların mutlaka tazmin edilmesi gerektiğini ifade etti. Gelecek dönemde ise kullanımın anlık olarak tespit edilebildiği ve sanatçının telifinin doğrudan ödendiği şeffaf bir sistemin kurulması gerektiğini savundu.
Türkiye'nin 26 yıllık telif çıkmazı ve küresel beklentiler
Toplantıda sadece yapay zeka değil, telif ekonomisinin kronikleşmiş sorunları da gündeme geldi. Türkiye'deki telif ekonomisinin yıllık yaklaşık 3 milyar TL seviyesinde olduğu ve MÜYORBİR'in yıllık telif toplama ölçeğinin 200 milyon TL civarında seyrettiği belirtildi. Burhan Şeşen, özellikle özel kopyalama harcı konusundaki eksikliklere dikkat çekerek, dünya genelinde bu kapsamda 1 milyar avro toplandığını ancak Türkiye'nin 26 yıldır bu harcın hak sahiplerine ödenmediği tek ülke olduğunu hatırlattı. Bu durum, dijitalleşmenin hızla büyüttüğü bir sektörde sanatçıların emeğinin korunması için acil yasal düzenlemelere ihtiyaç duyulduğunu bir kez daha gözler önüne serdi.
İnsan emeği ile yapay zeka rekabeti
SCAPR Yönetim Kurulu Başkanı José Luis Sevillano, yapay zeka ürünü şarkıların artık insanlar tarafından üretilen geleneksel eserlerle aynı platformlarda yarıştığına dikkat çekerek, bu durumun yarattığı adaletsizliğe vurgu yaptı. Sevillano, insan emeğiyle ortaya çıkan her türlü eserin ve icranın mutlaka bir karşılığı olması gerektiğini ve bu ödemelerin doğrudan hak sahibine ulaşmasının en acil gündem maddesi olduğunu belirtti. Farklı ülkelerden gelen meslek birliklerinin deneyimlerini paylaşması, dijital platformlardan doğrudan ödeme sistemlerinin geliştirilmesi ve yapay zeka kullanımlarının şeffaf bir şekilde lisanslanması, toplantının ana eksenini oluşturuyor. İstanbul'da atılan bu imzalar, sanatçıların dijital dünyadaki haklarını korumak adına atılmış, uluslararası çapta yankı uyandıracak bir savunma hattı olarak değerlendiriliyor.
