İstanbul'un tarihi dokusunu yansıtan Yıldız Şale Köşkü yerleşkesindeki Halı Restorasyon Atölyesi, adeta bir zaman makinesi gibi çalışarak geçmişin izlerini geleceğe taşıyor. Milli Saraylar Başkanlığı bünyesinde faaliyet gösteren uzman ekip, saray koleksiyonlarında yer alan ve her biri ayrı bir hikayeye sahip olan tarihi dokumaları, iğne ile kuyu kazar gibi büyük bir sabırla restore ediyor. Son olarak, konservasyon süreçleri başarıyla tamamlanan 6 nadide seccade, özel panolara sabitlenerek sergilenmeye hazır hale getirildi. Bu eserler arasında, 16. yüzyıl Safevi dönemine ait olan ve Osmanlı sarayına hediye edildiği değerlendirilen üç özel parça, zengin hat programları ve kullanılan malzeme kalitesiyle dikkatleri üzerine çekiyor.
İğne ile kuyu kazılan sabır süreci
Atölyede görev yapan 8 halı onarım ustası, 2007 yılından bu yana saray, kasır ve köşklerdeki paha biçilemez eserlerin korunması için yoğun bir mesai harcıyor. Halı Onarım Ustası Sadi Öztürk, bu sürecin sadece bir tamirat değil, aynı zamanda bir sanat ve sabır işi olduğunu vurguluyor. Eserler atölyeye ulaştığında, öncelikle detaylı bir tespit çalışması yapılıyor. Bazı eserlerde orijinal dokunun korunması esas alınarak sadece konservasyon uygulanırken, daha dayanıklı olanlarda eksik ilmekler, atkı ve çözgü telleri, eserin özgün yapısına uygun ipliklerle tamamlanıyor. Özellikle ipliklerin boyanması aşamasında, orijinal renkleri tutturabilmek için kazanlarda yapılan çalışmalar, sürecin en meşakkatli kısımlarından birini oluşturuyor.
Tarihi dokumalarda gizli ayetler ve semboller
Restorasyonu tamamlanan seccadelerin bordür ve mihrap bölümlerinde, Kur’an-ı Kerim’den Bakara, Nur, Neml, En’am, İhlas, Enbiya, Hud, A’raf, Haşr, Tevbe, İbrahim ve Kâfirûn gibi surelerden ayetler yer alıyor. Bazı eserlerde Esmaü’l-Hüsna’dan isimlerin yanı sıra, dönemin dini anlayışını yansıtan özel ifadeler de göze çarpıyor. Özellikle 16. yüzyıl Bergama üretimi olan ve ayaklık bölümündeki sekizgen motiften dolayı anahtar delikli olarak adlandırılan seccade, Rönesans dönemi Avrupa resimlerinde dekoratif bir unsur olarak kullanılmasıyla da sanat tarihi açısından büyük önem taşıyor. Bu eserlerin her biri, ait oldukları sarayların atmosferini yeniden canlandırmak üzere yerlerine iade edilmeye hazırlanıyor.
Sarayların hafızası yeniden canlanıyor
Atölyedeki çalışmalar sadece seccadelerle sınırlı kalmıyor; Dolmabahçe, Beylerbeyi ve Yıldız saraylarının koleksiyonlarında bulunan çok sayıda tarihi halı da aynı titizlikle elden geçiriliyor. Yıldız Sarayı Şale Köşkü’nün 8 numaralı odasına ait Hereke halısından, Dolmabahçe Sarayı Harem Dairesi’nde kullanılan Gördes halısına kadar pek çok eser, uzman ellerde yeniden hayat buluyor. 1901 tarihli Feshane-i Fabrika-yı Hümayun imzalı ipek halı gibi nadide parçalar da restorasyon sürecinin ardından ait oldukları mekanlarda ziyaretçilerle buluşacak. Konservasyon süreçleri eserin durumuna göre 2 ile 4 ay arasında değişirken, daha kapsamlı restorasyon gerektiren büyük ebatlı eserlerde bu süre 1,5 yılı bulabiliyor. Milli Saraylar, bu nadide eserleri gelecek nesillere aktararak saray kültürünün en ince detaylarını günümüze taşımaya devam ediyor.
