Kayseri, köklü tarihi ve çok sayıda tescilli yapısıyla Anadolu'nun en eski yerleşim merkezlerinden biri olma özelliğini taşıyor. Ancak bu kadim geçmiş, aynı zamanda bölgenin sismik hareketliliğine dair önemli soru işaretlerini de beraberinde getiriyor. TMMOB Kayseri İl Koordinasyon Kurulu tarafından Erciyes Üniversitesi Mühendislik Fakültesi'nde düzenlenen panelde bir araya gelen uzmanlar, kentin deprem karnesini masaya yatırdı. Özellikle tarihi camilerde, geçmiş yüzyıllarda yaşanan sarsıntıların izlerini süren bilim insanları, 1205 yılından bu yana bölgeyi etkileyen sismik olayların detaylarını inceledi. Prof. Dr. Hüsnü Serdar Akyüz, Kayseri'nin depremselliği konusunda yapılan değerlendirmelerde, özellikle 1717 ve 1835 yıllarında meydana gelen büyük sarsıntıların fay hatları üzerindeki etkisinin hala tam olarak çözülemediğini belirtti.
Tarihi kayıtlardaki büyük yıkımın izleri
1717 yılında gerçekleşen ve bazı tarihi kaynaklarda 5 bin ile 8 bin arasında can kaybına yol açtığı belirtilen deprem, bölge tarihinin en karanlık sayfalarından biri olarak kabul ediliyor. O dönemden kalan tasvirlerde Erkilet Fayı'nın kırıldığına dair ifadeler yer alırken; Molu, Kızık, Saraycık ve Mancusun gibi yerleşim yerlerinin ağır hasar aldığı biliniyor. Benzer şekilde 13 Ağustos 1835 tarihinde yaşanan sarsıntı da yüzlerce can kaybına ve çok sayıda yapının yıkılmasına neden oldu. Ancak Prof. Dr. Akyüz, bu iki büyük depremin ardından fay hatlarında ne kadarlık bir enerji boşalımı gerçekleştiğinin bilimsel olarak kanıtlanamadığını ifade ediyor. Tarihi kayıtlarda yüzey kırığına dair net bir bulguya rastlanmaması, bu depremlerin karakteristiği hakkında uzmanları düşündüren en önemli detaylardan biri olarak öne çıkıyor. Erciyes Dağı'ndan blokların düştüğü ve gökyüzünün dumanla kaplandığı gibi betimlemeler olsa da, yüzey kırığına dair bir iz olmaması, depremlerin yeryüzünü parçalayacak kadar şiddetli olmayabileceği ihtimalini güçlendiriyor.
Orta Anadolu Fay Zonu'nun yavaş ritmi
Kayseri çevresindeki Erciyes ve Erkilet faylarını da içine alan Orta Anadolu Fay Zonu, Kuzey Anadolu ve Doğu Anadolu fay hatlarına kıyasla çok daha yavaş bir hareketliliğe sahip. Yıllık yaklaşık 1 milimetre civarında bir hareket gözlemlenen bu bölgede, Kuzey Anadolu Fayı'nın 20'de biri kadar bir hız söz konusu. Bu durum, bölgede sık aralıklarla büyük depremler beklenmemesinin temel gerekçesini oluşturuyor. Ancak uzmanlar, fayların düzenli veya düzensiz aralıklarla kırılma mekanizmalarının çok daha detaylı bir şekilde araştırılması gerektiği konusunda hemfikir. Bilimsel verilerin eksikliği, deprem büyüklüğü ve zamanı konusunda yapılan tahminlerin sadece birer varsayımdan ibaret kalmasına neden oluyor. Prof. Dr. Akyüz, herkesin deprem uzmanı gibi konuştuğu bir dönemde, kronolojik özellikler ve tekrarlanma aralıkları gibi somut veriler ortaya konulmadan yapılan tahminlerin ciddi bir bilgi kirliliği yarattığını vurguluyor.
Kırılganlıkla mücadele etme zorunluluğu
Panelde söz alan TMMOB Kayseri İl Koordinasyon Kurulu Sekreteri Süleyman Varol, mücadelenin depremin kendisinden ziyade, kentin deprem karşısındaki kırılganlığına karşı verilmesi gerektiğini belirtti. 6 Şubat 2023 depremlerinin Türkiye için acı bir ders olduğunu hatırlatan Varol, yıkımın boyutunun zemin şartları, yapı kalitesi ve kent planlaması gibi unsurlarla doğrudan ilişkili olduğunu ifade etti. Erciyes Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Fatih Altun ise dirençli şehirler oluşturmanın önemine değinerek, sadece yeni binalar yapmanın yeterli olmadığını, mevcut yapı stokunun da elden geçirilmesi gerektiğini vurguladı. Bilimsel çalışmaların, olası bir yıkıcı deprem öncesinde çözüm önerilerini ortaya koymak adına hayati bir öneme sahip olduğu belirtilirken, Kayseri'nin deprem gerçeğiyle yüzleşerek hazırlıklarını bu doğrultuda şekillendirmesi gerektiği mesajı verildi.
