Orman yangınları sadece ekosistemi yok etmekle kalmıyor, aynı zamanda ülke ekonomisi için ciddi bir hammadde kaybına da yol açıyor. Karabük Üniversitesi Orman Fakültesi bünyesinde başlatılan ve TÜBİTAK 1001 programı tarafından desteklenen yeni bir proje, yangın görmüş kızılçam ve karaçam ağaçlarının kaderini değiştirmeye hazırlanıyor. Prof. Dr. Ufuk Coşgun liderliğindeki ekip, yangın sonrası odun hammaddesinin ne kadar süreyle değerini koruyabildiğini bilimsel verilerle ortaya koyarak, orman yönetimi süreçlerinde devrim niteliğinde bir adım atmayı amaçlıyor.
Hammadde kaybını önleyecek zaman eşiği
Yangın sonrasında arazilerin hızla boşaltılması gerektiği düşüncesi, çoğu zaman teknik standartlara uygun kaliteli tomrukların düşük katma değerli ürünler olarak pazarlanmasına neden oluyor. Bu durum, orman varlığının ekonomik potansiyelinin tam olarak kullanılamamasına yol açıyor. Proje kapsamında geliştirilen Restorasyon Periyot Genişliği kavramı, yangın görmüş odun hammaddesinin ticari değerini kaybetmeden arazide tutulabileceği maksimum süreyi belirlemeyi hedefliyor. Bu zaman eşiği, Orman Genel Müdürlüğü için kriz yönetimi ve hammadde pazarlama stratejilerinde kritik bir bilimsel dayanak oluşturacak.
Laboratuvar ortamında detaylı analiz süreci
Çalışma kapsamında 28 ay boyunca 15 günlük periyotlarla yangın görmüş alanlardan numuneler toplanacak. Toplamda 34 deneme ağacından elde edilecek 10 binden fazla numune, Karabük Üniversitesi Demir Çelik Enstitüsü bünyesindeki MARGEM laboratuvarlarında TS-ISO standartlarına uygun olarak test edilecek. Statik eğilme, elastikiyet modülü ve şok direnci gibi mekanik testlerin yanı sıra, termal stres kaynaklı mikro-anatomik deformasyonlar Taramalı Elektron Mikroskobu ile incelenecek. Ayrıca, kimyasal bozulmalar Fourier Dönüşümlü Kızılötesi Spektroskopisi ile moleküler düzeyde değerlendirilerek, odunlardaki direnç kayıplarının ısıl şoktan mı yoksa yangın sonrası gelişen biyolojik tahribattan mı kaynaklandığı netleştirilecek.
Ekonomik verilerle güçlendirilen yol haritası
Projenin ekonomik boyutu, Batı Karadeniz, Ege ve Akdeniz bölgelerinde 2023-2025 yılları arasında yaşanan orman yangınlarının öncesi ve sonrasındaki hammadde arzı ile ihale satış verilerinin karşılaştırmalı analizini içeriyor. Çoklu regresyon modelleri kullanılarak, hızlı pazarlama kararlarının fiyatlandırma üzerindeki etkileri detaylıca inceleniyor. Elde edilen tüm bu bulgular, 12. Kalkınma Planı’nın sürdürülebilir orman yönetimi, yeşil dönüşüm ve döngüsel ekonomi hedefleriyle doğrudan uyumlu bir yol haritası sunacak. Yangın hasarlı orman varlıklarının bozulma süreçlerinin bilimsel olarak ortaya konulması, hem hammadde israfının önlenmesini sağlayacak hem de ekosistemin doğal gençleşme dinamiklerine uygun restorasyon çalışmalarına rehberlik edecek.
