Gaziantep’in tarımsal üretim merkezlerinden biri olan Araban ilçesi, sadece bugünkü verimli topraklarıyla değil, aynı zamanda yüzyıllar öncesine dayanan tarihi kayıtlarla da adından söz ettiriyor. Araban Ziraat Odası ve Sarımsak Üretici Birliği Başkanı Hasan Altun, 17. yüzyılın en önemli seyyahı Evliya Çelebi’nin meşhur eseri Seyahatname’de, o dönem Raban olarak adlandırılan bu bölgeye özel bir yer ayırdığını hatırlatıyor. Çelebi’nin gözlemleri, bölgenin tarımsal potansiyelinin çok eski zamanlardan beri bilindiğini ve takdir edildiğini kanıtlar nitelikte.
Tarihi kayıtlarda bereketli topraklar
Evliya Çelebi’nin notlarına göre, Fırat Nehri ve onun kolları tarafından beslenen Araban Ovası, döneminin en bereketli ve stratejik öneme sahip yerleşim alanlarından biri olarak tanımlanıyor. Hasan Altun, seyyahın özellikle bölgedeki bağ ve bahçelerin bolluğuna vurgu yaptığını belirterek, bu durumun Araban’ın tarihsel süreçteki tarımsal zenginliğini gözler önüne serdiğini ifade ediyor. Bölgenin coğrafi konumu, geçmişten günümüze kadar tarımsal üretimde bir merkez olma özelliğini korumasını sağlıyor.
Stratejik bir miras: Araban Kalesi
Bölgenin tarihi dokusunu oluşturan en önemli unsurlardan biri, ilçe merkezindeki Kale Mahallesi’nde yer alan Araban Kalesi. Yaklaşık 35 metre yüksekliğindeki prehistorik bir höyük üzerine kurulu olan bu yapı, Tunç Çağı’na kadar uzanan köklü bir geçmişe sahip. Hasan Altun, kalenin Orta Çağ döneminde Raban adıyla anılan bölgenin idari ve askeri merkezi olduğunu belirtiyor. Özellikle 11 ve 12. yüzyıllarda Urfa Haçlı Kontluğu döneminde kritik bir rol üstlenen kale, yüksek ve düz höyük yapısıyla dikkat çekiyor. Ancak zamanın yıpratıcı etkisi ve sur taşlarının farklı yapıların inşasında kullanılması, kalenin günümüze ulaşan fiziksel durumunu büyük ölçüde değiştirmiş durumda.
Depremin izleri ve kültürel kayıplar
Kale tepesinde yer alan ve zamanla camiye dönüştürülerek İç Kale Camii adını alan yapı, bölge halkı için uzun yıllar boyunca manevi bir merkez olma görevini üstlendi. Tarihi dokusuyla dikkat çeken bu cami, 6 Şubat tarihinde Kahramanmaraş merkezli meydana gelen depremlerden olumsuz etkilendi. Hasan Altun, yapının depremde ciddi zarar gördüğünü belirterek, bu durumun bölgenin kültürel mirası açısından üzücü bir kayıp olduğunu ifade ediyor. Araban’ın hem tarımsal hem de tarihi değerlerini koruma çabası, bölge halkı ve yerel yöneticiler için önemli bir gündem maddesi olmaya devam ediyor.
