İstanbul'un Maltepe ilçesinde geçtiğimiz günlerde yaşanan ve büyük paniğe yol açan 7 katlı bina çöküşü, yapı güvenliği konusundaki tartışmaları yeniden alevlendirdi. Olayın ardından Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Geomatik Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, kendi ekipleriyle birlikte geliştirdikleri yapay zeka destekli yapı analiz yazılımını, çöken binanın geçmişe ait fotoğrafları üzerinde test etti. Elde edilen sonuçlar, binanın yıkılmadan önce de ciddi yapısal zafiyetler barındırdığını gözler önüne serdi. Yazılımın yaptığı detaylı inceleme, binanın deprem ve yapısal dayanıklılık standartları açısından ne kadar kritik bir noktada olduğunu kanıtladı.
Yapay zeka binanın zayıf karnesini deşifre etti
Prof. Dr. Kutoğlu, binanın 9 ay öncesine ait fotoğraflarını ve konum verilerini sisteme yükleyerek kapsamlı bir tarama gerçekleştirdiklerini belirtti. Amerikan Federal Acil Durum Yönetim Kurumu'nun (FEMA) hızlı bina değerlendirme kriterlerini temel alan yazılım, binanın zemin durumunu orta-katı olarak belirledi. Ancak asıl tehlike, binanın geometrik yapısında gizliydi. Yapay zeka, binada kısa kolon, yumuşak kat, geniş açıklıklar ve üst katlarda ağır kütle gibi yapısal kusurları tek tek tespit etti. Bu veriler ışığında bina, 3 üzerinden yalnızca 0,5 puan alarak güvenlik testinden geçemedi. Kutoğlu, sistemin binayı yüzde 95 oranında çok yüksek riskli kategorisinde sınıflandırdığını ifade ederek, binanın adeta bir facianın habercisi olduğunu belirtti.
Dijital tarama ile riskli yapılar tespit edilebilir
Üniversite bünyesinde geliştirilen ve yapianaliz.beun.edu.tr adresi üzerinden erişime açılan bu yazılım, vatandaşların binaları hakkında hızlı bir ön fikir edinmelerini sağlamayı amaçlıyor. Prof. Dr. Kutoğlu, bu tür dijital taramaların nihai bir mühendislik raporu yerine geçmediğini, ancak vatandaşların binalarının zayıf noktalarını görmeleri ve daha kapsamlı bir teknik inceleme yaptırmaları konusunda önemli bir uyarıcı rolü üstlendiğini vurguluyor. Yazılım, binanın cephe fotoğraflarından geometrik zayıflıkları saniyeler içinde analiz ederek, deprem anında binanın nasıl tepki verebileceğine dair kritik veriler sunuyor.
Facia geliyorum demiş
Binanın çöküşü sonrası yapılan bu dijital inceleme, yapısal hataların görsel olarak bile ne kadar belirgin olduğunu ortaya koydu. Prof. Dr. Kutoğlu, binanın sadece zemin açısından değil, şekilsel bozukluklar bakımından da oldukça zayıf olduğunu belirterek, yapay zekanın bu durumu çok net bir şekilde raporladığını ifade etti. Uzmanlar, bu tür yazılımların yaygınlaşmasının, özellikle eski yapı stokuna sahip bölgelerde riskli binaların önceden fark edilmesine ve gerekli önlemlerin alınmasına katkı sağlayabileceğini belirtiyor. İstanbul gibi deprem riski taşıyan bölgelerde, bu tür teknolojik taramaların hayati bir öneme sahip olduğu bir kez daha kanıtlanmış oldu.
