Türkiye'nin biyolojik çeşitliliğini korumak ve göçmen kuşların gizemli dünyasını aydınlatmak amacıyla Doğa Koruma ve Milli Parklar (DKMP) Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen kapsamlı kuş halkalama çalışmaları, 2025 yılında da önemli verilere sahne oldu. Ülke genelindeki üç ana istasyonda gerçekleştirilen titiz çalışmalar sonucunda, 179 farklı türden toplam 34 bin 360 birey halkalanarak kayıt altına alındı. Bu kuşlar arasında en dikkat çeken tür ise 2 bin 747 bireyle karabaşlı ötleğen oldu. Uzmanlar, bu verilerin kuşların yaşam döngülerini, göç rotalarını ve habitat tercihlerini anlamak adına kritik bir öneme sahip olduğunu vurguluyor.
Bilimsel izleme ile göç rotaları aydınlatılıyor
Dünya genelinde bir asrı aşkın süredir uygulanan kuş halkalama yöntemi, Türkiye'de de kuşların korunması ve izlenmesi için en güvenilir bilimsel araçlardan biri olarak kullanılıyor. Süreç, lisanslı halkacılar tarafından kuşların tür, yaş ve cinsiyet gibi temel bilgilerinin kaydedilmesiyle başlıyor. Ardından, kuşların bacaklarına üzerinde ülkeye özgü adres ve benzersiz bir kod numarası bulunan metal veya plastik halkalar takılıyor. Bu yöntem sayesinde, halkalanan bir kuşun dünyanın herhangi bir yerinde yeniden yakalanması veya ölü bulunması durumunda, kuşun ne zaman ve nerede halkalandığına dair tüm bilgilere ulaşmak mümkün hale geliyor. Bu veriler, kuşların göç yollarındaki zorlu yolculuklarını ve yaşam sürelerini takip etmek için eşsiz bir kaynak oluşturuyor.
Türkiye'nin stratejik konumu ve halkalama istasyonları
Türkiye, coğrafi konumu gereği küresel ölçekte kritik göç yolları üzerinde yer alıyor. 2002 yılından bu yana daha düzenli ve kapsamlı bir şekilde yürütülen bu çalışmalar, günümüzde Iğdır'daki Aras, Samsun'ndaki Cernek ve Ankara'daki Eymir kuş halkalama istasyonlarında yoğunlaşıyor. Özellikle Aras Kuş Araştırma ve Eğitim Merkezi, hem tür çeşitliliği hem de halkalanan kuş sayısı bakımından istasyonlar arasında öne çıkıyor. Karabaşlı ötleğenin ardından en çok halkalanan türler arasında kızılgerdan, çıvgın, söğütbülbülü ve boz ötleğen gibi türler yer alıyor. İstasyonlardaki çalışmaların yanı sıra, av koruma faaliyetleri sırasında canlı yakalanan veya tedavi merkezlerinde iyileştirilen kuşlar da halkalanarak doğaya kazandırılıyor.
Teknolojik takip ve uluslararası başarı hikayeleri
Sadece halkalama yöntemiyle sınırlı kalmayan çalışmalar, günümüzde GPS-GSM vericileri gibi modern teknolojilerle de destekleniyor. Bu sayede kuşların anlık konumları online olarak izlenebiliyor. Örneğin, Artvin'de yaralı bulunan ve tedavi edildikten sonra hem halka hem de GPS-GSM vericisi takılarak doğaya salınan bir bozkır kartalının, Rusya'nın bozkırlarına kadar uzanan yolculuğu anbean takip edilebiliyor. Uluslararası iş birliğinin bir sonucu olarak, Sinop'ta halkalanan bir leylek yavrusunun yaklaşık 7 bin 500 kilometre katederek Güney Afrika Cumhuriyeti'ne ulaştığının tespit edilmesi, bu çalışmaların küresel ölçekteki başarısını ve kuşların hayatta kalma mücadelesindeki dayanıklılığını gözler önüne seriyor. Tedavi süreçlerinin ardından halkalanarak doğaya bırakılan 22 farklı türden 100 kuş ise, rehabilitasyon sonrası yaşamlarının takip edilmesine olanak tanıyor.
