Antalya Ticaret Borsası (ATB) ve Antalya Tarım Konseyi (ATAK) Yönetim Kurulu Başkanı Ali Çandır, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından paylaşılan Eylül 2026 Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi verilerini masaya yatırdı. Çandır'ın yaptığı analiz, tarım sektörünün karşı karşıya kaldığı maliyet baskısının boyutlarını gözler önüne serdi. Eylül ayında aylık bazda yüzde 3,78 olarak gerçekleşen artışın, 2015 yılından bu yana kaydedilen Eylül ayı ortalamalarının tam iki katı seviyesinde olması, sektördeki alarm zillerinin çalmasına neden oldu. Yıllık bazda ise yüzde 32,36 seviyesine ulaşan bu artış, üreticinin üzerindeki yükün ne kadar ağırlaştığını kanıtlar nitelikte.
Maliyet kalemlerinde enerji ve yem baskısı
Başkan Çandır, girdi maliyetlerindeki bu tırmanışın alt kalemlerini detaylandırırken, tarımsal faaliyetlerin temel taşları olan enerji ve yem kalemlerindeki artışın dikkat çekici olduğunu vurguladı. Enerji fiyatları aylık yüzde 9,56, yıllık ise yüzde 53,38 oranında yükselerek maliyetleri yukarı çeken ana unsur oldu. Benzer şekilde, tarımsal üretimin vazgeçilmezi olan yem fiyatları yıllık yüzde 31,19, gübre fiyatları ise yüzde 31,90 oranında artış gösterdi. Tohum ve ilaç gibi diğer temel girdilerde de benzer bir yukarı yönlü hareketlilik gözlemlenirken, tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmetler kaleminde yıllık yüzde 22,97 oranında bir artış kaydedildi. Bu veriler, üreticinin tarlaya tohum atmadan önce karşılaştığı maliyetlerin, ürünün piyasa değerinden çok daha hızlı yükseldiğini ortaya koyuyor.
Üretici fiyatları ile girdi maliyetleri arasındaki makas açılıyor
Tarımsal üretici fiyat endeksi olan Tarım-ÜFE'nin Eylül ayında aylık yüzde 1,19 oranında azalması, üreticinin yaşadığı ekonomik sıkışıklığı derinleştiren bir diğer faktör oldu. Çandır, geçmiş 15 yıllık Eylül ayı ortalamalarıyla kıyaslandığında, Tarım-ÜFE'deki bu düşüşün oldukça ciddi bir sapma olduğunu belirtti. Yıllık bazda yüzde 12,93 olarak açıklanan Tarım-ÜFE, girdi maliyetlerindeki yüzde 33,36'lık uzun dönemli ortalama artışla karşılaştırıldığında, tarımsal faaliyet yürütenlerin uzun yıllardır süregelen bir gelir kaybı yaşadığı gerçeğini gözler önüne seriyor. Üretici düzeyindeki gıda kalemlerinin, tarıma dayalı imalat sanayiindeki enflasyondan daha düşük seyretmesi, sektörün kendi içinde yaşadığı dengesizliği de pekiştiriyor.
Enflasyonla mücadelede tarımın rolü
Tüketici enflasyonu olan TÜFE'nin Eylül ayında yıllık yüzde 29,73 artış gösterdiğini hatırlatan Ali Çandır, tarımsal üretici fiyatlarının bu oranın yarısı kadar artmasının, sektörün enflasyonla mücadeleye aslında ne kadar büyük bir katkı sağladığını gösterdiğini ifade etti. Özellikle yaş meyve ve sebze fiyatlarında aylık yüzde 8,93'lük bir düşüş yaşanması, tarımın tedarik ve ürün tarafında enflasyonu dizginleyici bir rol üstlendiğini kanıtlıyor. Çandır, politika yapıcıların bu durumu mutlaka dikkate alması gerektiğini belirterek, tarımsal girdi maliyetlerinin kontrol altına alınmaması durumunda, üreticinin bu fedakarlığı sürdürmesinin giderek zorlaşacağı uyarısında bulundu. Tarım sektörü, hem tedarik hem de ürün piyasalarında tüketici enflasyonunun altında kalan fiyat artışlarıyla, ekonominin genel dengesi için kritik bir tampon görevi görmeye devam ediyor.