Bolu'nun kayıp hazinesi: 73 yıllık botanik mirası çöpe gitmekten nasıl kurtuldu?

1953 yılında bir öğretmen ve öğrencilerinin büyük bir özveriyle hazırladığı, hatta İskoçya'ya kadar uzanan devasa koleksiyondan geriye kalanlar, bugün Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi'nde bilimsel bir titizlikle muhafaza ediliyor. Bir zamanlar çöpe atıldığından endişe edilen 600 nadide bitki örneği, yıllar sonra mimarıyla buluştuğunda ortaya çıkan duygusal anlar, bu tarihi mirasın önemini bir kez daha gözler önüne serdi.

Bolu'nun kayıp hazinesi: 73 yıllık botanik mirası çöpe gitmekten nasıl kurtuldu?

Bolu'nun eğitim tarihinde iz bırakan bir çalışma, bugün üniversite laboratuvarlarında sessizce geleceğe taşınıyor. 1953 yılında Bolu Kız Öğretmen Okulu'nun kurucu öğretmenlerinden Muhittin Fehmi Özgen'in öncülüğünde başlatılan kapsamlı bir proje, aslında o dönemin şartlarında bir eğitim mucizesine imza atmıştı. Özgen ve öğrencileri, Bolu'nun zengin doğasını keşfetmek amacıyla çıktıkları yolda, bölgeye özgü bitkileri, kayaçları, fosilleri ve böcek türlerini titizlikle toplayarak devasa bir koleksiyon oluşturmuşlardı. Bu koleksiyon, sadece yerel bir çalışma olarak kalmamış, dönemin uluslararası bilim çevrelerinin de dikkatini çekerek İskoçya'nın Edinburgh kentindeki dünyaca ünlü herbaryum merkezine gönderilerek sergilenmişti. Ancak zamanın yıpratıcı etkisi ve değişen koşullar, bu büyük emeğin büyük bir kısmını maalesef tarihin tozlu sayfalarına gömdü.

Bolu'nun kayıp hazinesi: 73 yıllık botanik mirası çöpe gitmekten nasıl kurtuldu?

Bir öğretmenin vizyonu ve taşrada kurulan ilk herbaryum

Bugün Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi (BAİBÜ) bünyesinde korunan bu nadide parçalar, aslında Türkiye'nin botanik tarihi açısından da kritik bir öneme sahip. Prof. Dr. Nursel İkinci, bu koleksiyonun o dönem için taşıdığı anlamı şu sözlerle özetliyor: 1953 yılında Türkiye'de kurumsal herbaryumlar sadece Ankara ve İstanbul gibi büyükşehirlerdeki üniversitelerde bulunuyordu. Muhittin Fehmi Özgen'in Bolu'da gerçekleştirdiği bu çalışma, taşrada Türkler tarafından kurulmuş ilk herbaryum girişimi olarak kabul edilebilir. Özgen'in eğitimci kimliğiyle birleştirdiği bu bilimsel merak, aslında üniversite düzeyinde bir eğitim kalitesinin lise seviyesinde nasıl uygulanabileceğinin en somut kanıtıydı. Daha önce 1947 yılında Balıkesir Savaştepe'de de benzer bir girişimde bulunan Özgen, Bolu'daki bu çalışmasıyla doğa bilimlerine olan tutkusunu bir kez daha kanıtlamıştı.

Bolu'nun kayıp hazinesi: 73 yıllık botanik mirası çöpe gitmekten nasıl kurtuldu?

Çöpe atıldığını sanıyordu: Duygusal kavuşma

Koleksiyonun günümüze ulaşan serüveni ise tam bir kurtarma hikayesi. Başlangıçta 75 kutudan oluşan ve içerisinde bitkilerin yanı sıra böcek, fosil ve değerli minerallerin de bulunduğu bu devasa arşivden geriye sadece 5 kutu kalabildi. Emekli tarih öğretmeni Mehmet Tunçkol'un büyük çabalarıyla kurtarılan ve 2006 yılında BAİBÜ herbaryumuna kazandırılan bu 600 örnek, bugün Prof. Dr. Nursel İkinci'nin gözetiminde titizlikle korunuyor. Koleksiyonun diğer parçalarının akıbeti ise hala gizemini koruyor. 2007 yılında üniversiteye davet edilen Muhittin Fehmi Özgen, yıllar sonra emeklerinin bir kısmını karşısında gördüğünde gözyaşlarını tutamamıştı. Yıllarca bu örneklerin kendisi Bolu'dan ayrıldıktan sonra çöpe atıldığını düşünen Özgen, eserlerinin bilimsel bir çatı altında yaşatıldığını öğrendiğinde, Beni tekrar dünyaya getirdiniz diyerek yaşadığı büyük mutluluğu dile getirmişti.

Bolu'nun kayıp hazinesi: 73 yıllık botanik mirası çöpe gitmekten nasıl kurtuldu?

Bilimsel mirasın geleceğe aktarılması

BAİBÜ Fen Edebiyat Fakültesi bünyesinde 30 yıldır Bitki Sistematiği alanında çalışmalarını sürdüren Prof. Dr. Nursel İkinci, bu 5 kutunun sadece kuru bitki örneklerinden ibaret olmadığını, aynı zamanda bir dönemin eğitim anlayışını ve doğa sevgisini yansıtan tarihi birer belge olduğunu vurguluyor. Üniversitenin 2001 yılında kurulan herbaryumu, bu tarihi koleksiyonla birlikte çok daha derin bir anlam kazandı. Bugün 600 örnek, modern yöntemlerle muhafaza edilerek hem akademik araştırmalara ışık tutuyor hem de geçmişin bilimsel mirasını genç nesillere aktarıyor. Muhittin Fehmi Özgen'in 1953 yılında başlattığı bu kıvılcım, bugün Bolu'nun bilimsel hafızasında sönmeyen bir meşale gibi parlamaya devam ediyor. Kaybolan 70 kutunun hüznü bir yana, kurtarılan bu 5 kutu, bir öğretmenin öğrencileriyle birlikte kurduğu hayalin, aradan geçen 73 yıla rağmen nasıl ayakta kaldığının en güzel göstergesi olarak kabul ediliyor.

Bolu'nun kayıp hazinesi: 73 yıllık botanik mirası çöpe gitmekten nasıl kurtuldu?

Bolu'nun kayıp hazinesi: 73 yıllık botanik mirası çöpe gitmekten nasıl kurtuldu?

Bolu'nun kayıp hazinesi: 73 yıllık botanik mirası çöpe gitmekten nasıl kurtuldu?

Bolu'nun kayıp hazinesi: 73 yıllık botanik mirası çöpe gitmekten nasıl kurtuldu?

Bolu'nun kayıp hazinesi: 73 yıllık botanik mirası çöpe gitmekten nasıl kurtuldu?

Yorumlar
Yorum yazma kurallarını okumuş ve kabul etmiş sayılırsınız