Balıkesir’in Ayvalık ilçesinde, insanlık tarihinin en eski üretim miraslarından biri olan taş baskı yöntemi, zeytinin meyve suyuna dönüşüm hikayesini günümüzde de yaşatmaya devam ediyor. Kökleri yaklaşık 3-4 bin yıl öncesine dayanan bu geleneksel süreç, sadece bir üretim biçimi değil, aynı zamanda doğanın sunduğu şifayı en saf haliyle koruma çabası olarak öne çıkıyor. Modern endüstriyel yöntemlerin aksine, zeytinin dalından koparıldığı andan itibaren başlayan bu yolculuk, hiçbir ısıl işlem veya kimyasal müdahale görmeden, tamamen mekanik ve doğal süreçlerle tamamlanıyor.
Granit taşların altında geleneksel dokunuş
Ayvalık’ın Mutluköy bölgesinde, dedelerinden devraldığı bu mirası çocuklarına aktaran 6. dönem muhtarı ve çiftçi Erdinç Tügen, taş baskı yönteminin temel mantığının değişmediğini vurguluyor. Geçmişte hayvan gücüyle döndürülen taşların, 1930 ve 1940’lı yıllarda elektriğin yaygınlaşmasıyla makineleştiğini ancak özün korunduğunu belirten Tügen, süreci şöyle özetliyor: Zeytinler granit taşların arasına atılarak çekirdeğiyle birlikte öğütülüyor. Bu aşama, yağın kalitesini belirleyen en kritik nokta olarak kabul ediliyor. Çekirdeğin kırılmasıyla birlikte, zeytinin içindeki antioksidanlar ve şifa değerleri doğrudan hamura karışıyor. Elde edilen hamur, özel olarak hazırlanan çulların içine yerleştirilerek üst üste istifleniyor ve ardından baskı altına alınıyor.
Doğal ayrıştırma ve meyve suyu kalitesi
Baskı altında sıkıştırılan zeytin hamurundan süzülen karışım, birkaç dakikalık dinlenmeye bırakılıyor. Yağın sudan daha hafif olması sayesinde, kısa sürede suyun üzerine çıkan saf zeytinyağı, yüzeyden kaydırma yöntemiyle özenle alınıyor. Erdinç Tügen, bu yöntemi taze sıkılmış doğal bir meyve suyuna benzeterek, hiçbir işlem görmeyen yağın vitamin, mineral ve önemli bileşiklerini tamamen muhafaza ettiğini ifade ediyor. Modern kontinü sistemlere kıyasla daha fazla zeytinden daha az yağ elde edildiği için maliyetlerin yüksek olduğunu belirten Tügen, bu durumun fiyatlara yansıdığını ancak elde edilen ürünün şifa değeri açısından bu emeği fazlasıyla karşıladığını vurguluyor.
Zamanın ötesinde bir üretim mirası
Taş baskı yöntemi, sadece bir üretim tekniği değil, aynı zamanda zeytinin özünü koruyan bir koruma kalkanı görevi görüyor. Isıl işlem uygulanmaması, zeytinyağının besin değerlerinin korunmasını sağlarken, tüketicilere de doğanın sunduğu en saf haliyle ulaşmasına olanak tanıyor. Ayvalık’taki bu geleneksel üretim, endüstriyel dünyanın hızına inat, sabırla ve özenle işlenen her bir damla yağın, binlerce yıllık bir mirası sofralara taşıdığını kanıtlıyor. Tügen ailesi gibi üreticiler, bu kadim yöntemi gelecek nesillere aktararak, zeytinyağının sadece bir gıda maddesi değil, aynı zamanda bir şifa kaynağı olduğunu hatırlatmaya devam ediyor.