Tarihin tozlu sayfalarında gizli kalmış devrim: Bilge Kağan'ın saray şehri bulundu

Yüzyıllardır Göktürklerin sadece göçebe bir yaşam sürdüğü inancını yıkan keşif, Orhun Vadisi'nde gerçekleşti. Bir şairin şiirine düştüğü notun izini süren akademisyenler, Bilge Kağan'ın inşa ettirdiği saray kentinin günümüzdeki yerini tespit etti.

Tarihin tozlu sayfalarında gizli kalmış devrim: Bilge Kağan'ın saray şehri bulundu

Tarih kitaplarında Göktürklerin yaşam tarzına dair yerleşmiş olan göçebe algısı, akademik dünyada büyük yankı uyandıran yeni bir keşifle sarsıldı. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi (ÇOMÜ) İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi'nden Doç. Dr. Hayrettin İhsan Erkoç ve Ankara Üniversitesi'nden Prof. Dr. Gürhan Kirilen'in ortaklaşa yürüttüğü çalışmalar, Türk şehircilik tarihine dair ezberleri bozacak nitelikte bir gerçeği gün yüzüne çıkardı. Bilge Kağan'ın Orhun Vadisi'nde bir saray şehri inşa ettirdiği, 13'üncü yüzyılda yaşamış Kitan asıllı şair ve devlet adamı Yelü Zhu'nun kaleme aldığı bir şiirin dipnotunda keşfedildi.

Şiirdeki gizli not tarihin yönünü değiştirdi

Keşif süreci, Prof. Dr. Gürhan Kirilen'in edebiyat metinlerini incelerken karşılaştığı dikkat çekici bir açıklama ile başladı. Yelü Zhu, gençliğinde bölgeyi bizzat ziyaret etmiş bir isim olarak, Karakurum'un kuzeybatısında ve Kül Tigin Yazıtı'nın güneybatısında yer alan bir saray kentinden bahsediyordu. Doç. Dr. Erkoç, tarihçilerin genellikle edebiyat metinlerine mesafeli durduğunu ancak bu keşfin, disiplinler arası çalışmanın ne kadar hayati olduğunu kanıtladığını vurguladı. Şairin verdiği bilgiler, bölgenin sadece bir geçiş güzergahı değil, aynı zamanda kalıcı bir idari merkez olduğunu gözler önüne seriyor.

Tonyukuk'un itirazına rağmen yükselen şehir

Çin kaynaklarında yer alan ve tarihçiler arasında uzun süre tartışılan bir anekdota göre, Bilge Kağan'ın surlarla çevrili bir başkent ve tapınaklar inşa etme fikri, dönemin bilge veziri Tonyukuk tarafından sert bir dille eleştirilmişti. Tonyukuk, sabit bir yerleşimin Göktürklerin hareket kabiliyetini kısıtlayacağını ve düşman saldırılarına karşı savunmasız bırakacağını savunarak bu projeye karşı çıkmıştı. Ancak yeni bulgular, Bilge Kağan'ın başlangıçta ikna olmuş gibi görünse de, nihayetinde bu saray şehrini inşa ettirdiğini gösteriyor. Bu durum, Göktürklerin devlet yönetimi ve yerleşik hayata geçiş konusundaki stratejik kararlarının, sanılandan çok daha karmaşık olduğunu kanıtlıyor.

Moğolistan'da yeni bir arkeolojik dönem

Günümüzde Moğolistan'ın Hotont kasabası sınırları içerisinde yer alan bölge, Hunlardan itibaren pek çok Türk devletine ev sahipliği yapmış stratejik bir merkez olma özelliğini taşıyor. Uydu görüntüleri üzerinde yapılan incelemelerde, bölgede saray kalıntısı olabileceği düşünülen yapı izlerine rastlandı. Doç. Dr. Erkoç, bu yapıların doğrudan Bilge Kağan dönemine mi ait olduğunu yoksa daha sonraki dönemlerin izlerini mi taşıdığını anlamak için bölgede kapsamlı arkeolojik kazıların yapılması gerektiğini belirtti. Bu keşif, sadece Göktürklerin değil, bölgedeki tüm Türk şehircilik tarihinin yeniden yazılmasına olanak tanıyacak bir kapı aralıyor. Çin kaynaklarının Göktürkleri sadece göçebe olarak tanımlayan basmakalıp ifadelerinin aksine, bu saray şehri, Türklerin köklü bir yerleşik kültür geleneğine sahip olduğunun en somut kanıtı olarak kabul ediliyor.

Yorumlar
Yorum yazma kurallarını okumuş ve kabul etmiş sayılırsınız