Türk siyasi tarihine postmodern darbe olarak geçen 28 Şubat sürecinin üzerinden 29 yıl geçti. Dönemin komutanları tarafından bin yıl sürecek sloganı ile yürütülen darbe, 14 generalin müebbet hapis cezası alması ve onlarca bürokratın yargılanması ile son buldu. Darbede etkin rol oynayan asker ve bürokratların yargılanması, darbenin kendisi gibi çalkantılı bir süreçle nihayete erdi. Süreçle ilgili açılan davada, aralarında dönemin üst düzey komutanlarının bulunduğu sanıklar yıllar süren yargılama sonunda ağır cezalara çarptırıldı. Müebbet hapis cezası kesinleşen emekli generallerin rütbeleri 9 Eylül 2021 tarihinde söküldü ve bu isimler er rütbesine düşürüldü.
Yargı sürecinin uzun ve sancılı seyri
Türk siyasi tarihine adeta bir bomba gibi düşen ve dönemin komutanları tarafından bin yıl sürecek açıklaması ile akıllara kazınan 28 Şubat sürecine ilişkin soruşturma, darbeden yıllar sonra 12 Nisan 2012 yılında ilk operasyonlarla başladı. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturma ile başlayan dava, çalkantılı bir süreç sonrası 2025 yılına kadar devam etti. Ankara 5. Ağır Ceza Mahkemesi’nde yaklaşık 7 yıl süren davada karar 13 Nisan 2018’de açıklandı. On binlerce kişinin özgürlüklerine neden olan ve Türkiye ekonomisinde milyarlarca dolarlık zarara yol açan 28 Şubat faillerinden 21 sanık, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çarptırıldı. Cezalar iyi hal indirimiyle müebbet hapse çevrildi. 68 sanık beraat ederken, 4 sanık hakkındaki dava ölüm nedeniyle düştü, 10 sanık yönünden dava zamanaşımı nedeniyle ortadan kaldırıldı. Mahkeme, mahkum edilen asker sanıkların rütbelerinin sökülmesine de karar verdi. Yaşları ve sağlık durumları dikkate alınarak karar duruşmasında tutuklama kararı verilmedi. Sanıklar hakkında adli kontrol ve yurt dışına çıkış yasağı uygulandı.
Rütbelerin sökülmesi ve cezaevi günleri
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Ceza Dairesi, 22 Haziran 2020’de ilk derece mahkemesinin kararını hukuka uygun buldu. Yargıtay 3. Ceza Dairesi ise 9 Temmuz 2021’de 14 sanık hakkında verilen müebbet hapis cezalarını onadı. Cezası kesinleşen emekli generallerin rütbeleri 9 Eylül 2021 tarihi itibarıyla söküldü. Genelkurmay Personel Başkanlığı, sanıklar hakkında TSK’dan çıkarma işlemi yaptı ve bu isimler er rütbesine düşürüldü. Generallerden dönemin Genelkurmay 2. Başkanı Çevik Bir, dönemin Genelkurmay Harekât Başkanı Çetin Doğan, dönemin Hava Kuvvetleri Komutanı Ahmet Çörekçi, dönemin MGK Genel Sekreteri İlhan Kılıç, dönemin Deniz Kuvvetleri Kurmay Başkanı Aydan Erol, dönemin Kara Kuvvetleri İstihbarat Başkanı Cevat Temel Özkaynak, dönemin Genelkurmay İstihbarat ve İKK Daire Başkanı Fevzi Türkeri, dönemin Genelkurmay Personel Başkanı Yıldırım Türker, dönemin Genelkurmay İstihbarat Başkanı Çetin Saner, dönemin Genelkurmay Genel Sekreteri Erol Özkasnak, dönemin Jandarma Harekât Başkanı Hakkı Kılınç, dönemin İç Güvenlik Harekât Dairesi Plan Şube Müdürü İdris Koralp, dönemin İç Güvenlik Harekât Dairesi Başkanı Kenan Deniz, dönemin Genelkurmay Plan Prensipler Başkanı Vural Avar’ın rütbeleri söküldü ve er statüsüne indirildi. Çevik Bir, 2021 yılında Bodrum’da aracıyla giderken, Ahmet Çörekçi, Aydan Erol, Kenan Deniz, İlhan Kılıç ise İstanbul’daki orduevinde yakalandı. Komutanlar, rütbelerinin sökülmesine rağmen kalmaya devam ettikleri orduevinde polisler tarafından gözaltına alındı. Cezası kesinleşen sanıklar cezaevine gönderildi. Emekli Korgeneral Vural Avar, tutuklu bulunduğu Sincan Cezaevi’nde 20 Aralık 2022’de hayatını kaybetti.
Son kararlar ve hukuki sürecin nihayeti
17 Mayıs 2024’te Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın imzasıyla yayımlanan kararla, sürekli hastalık ve kocama hali nedeniyle 14 hükümlünün kalan cezaları kaldırıldı. Adli Tıp Kurumu raporlarına dayanan karardan, 28 Şubat davasından hüküm giyen Çevik Bir, Çetin Doğan, Erol Özkasnak, Fevzi Türkeri, Yıldırım Türker, Cevat Temel Özkaynak ve Aydan Erol da yararlandı. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından gerçekleştirilen soruşturmanın ikinci ayağında ise 16 sanığın yargılanması 6 Ekim 2025’te tamamlandı. Aralarında eski YÖK Başkanı Prof. Dr. Halil Kemal Gürüz ile emekli generaller Orhan Yöney ve Şükrü Sarıışık’ın da bulunduğu 13 sanık darbe girişimine yardım suçundan 18’er yıl hapis cezasına çarptırıldı. Ağustos 2022’de hayatını kaybeden emekli Orgeneral Şevket Turan, Ekim 2022’de hayatını kaybeden emekli Korgeneral İzzettin İyigün ve Kasım 2023’te yaşamını yitiren emekli Korgeneral Kamuran Orhon hakkındaki davalar düşürüldü. Birçok kişinin haksızlığa uğradığı, binlerce başörtülü öğrencinin üniversitelerden atılmasına, yıllar sürecek bir kargaşanın çıkmasına neden olan dönemin aktif komutanları, bugün kameralardan uzak bir inziva hayatı yaşıyor.
