Günümüzde çocukların ve gençlerin hayatının ayrılmaz bir parçası haline gelen dijital cihazlar, sadece zihinsel değil, fiziksel sağlık üzerinde de derin izler bırakıyor. İstanbul Üniversitesi-İstanbul Tıp Fakültesi Ortopedi ve Travmatoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Fuat Bilgili, kliniklere başvuran çocuk hastaların büyük çoğunluğunda ortak bir payda olduğunu belirtiyor: Ekran bağımlılığı. Uzun saatler boyunca tablet, telefon veya bilgisayar başında uygunsuz pozisyonlarda vakit geçiren çocuklarda, kas ve iskelet sistemi üzerinde telafisi zor hasarlar meydana geliyor. Özellikle sınav dönemlerinde masa başında geçirilen sürenin artmasıyla birlikte, boyun, sırt ve omuz ağrıları artık çocukluk çağının kronik sorunları arasına girmiş durumda.
Duruş bozuklukları kalıcı hasara dönüşüyor
Prof. Dr. Bilgili, boyun bölgesinin dijital cihazlara bakarken sürekli eğik kalmasının omurga üzerindeki yükü katlayarak artırdığını vurguluyor. Boyun her 2,5 santimetre öne eğildiğinde, omurgaya binen yük iki katına çıkıyor. Bu durum, omuzların öne doğru yuvarlanmasına ve sırt bölgesinde kamburluğun belirginleşmesine yol açıyor. Sadece ağrıyla sınırlı kalmayan bu süreç, zamanla dinamik postür bozukluklarını statik ve yapısal eğriliklere dönüştürüyor. Özellikle gelişme çağındaki çocuklarda skolyoz tipi omurga eğriliklerinin hızla arttığına dikkat çeken uzmanlar, erken teşhisin ve müdahalenin hayati önem taşıdığını belirtiyor. Çocukların yürüyüş dinamiklerinin değişmesi, yürüme hızlarının yavaşlaması ve denge problemleri yaşamaları, iskelet sistemindeki bu bozulmanın dışa vurumu olarak değerlendiriliyor.
Ekran süresinde yaşa göre kritik sınırlar
Uzmanlar, çocukların fiziksel sağlığını korumak adına yaş gruplarına göre net ekran süresi sınırları çiziyor. 0-2 yaş grubunun ekrandan tamamen uzak tutulması gerektiğini belirten Prof. Dr. Bilgili, 2-5 yaş arası çocuklar için günlük maksimum 1 saatlik, interaktif ve kesintisiz olmayan bir kullanım öneriyor. 5-13 yaş grubunda bu süre 1,5-2 saate çıkarken, 13 yaşından büyüklerde dahi 2 saatin aşılmaması gerektiği ifade ediliyor. Ancak sadece süre değil, kullanım şekli de büyük önem taşıyor. Çocukların ders çalışırken veya ekran kullanırken oturdukları sandalyenin ergonomisi, ayakların yere tam basması ve diz ile dirseklerin 90 derecelik açıyla konumlanması, kasların zayıflamasını önlemek için kritik birer kural olarak öne çıkıyor.
Ağır çantalar ve yanlış taşıma alışkanlıkları
Ekran bağımlılığının yanı sıra, okul çantalarının yanlış kullanımı da çocukların omurga sağlığını olumsuz etkileyen bir diğer önemli faktör. Ağır sırt çantalarının tek taraflı taşınması, omurgada asimetriye ve skolyoz benzeri duruş bozukluklarına davetiye çıkarıyor. Çanta ağırlığı altında dengeyi sağlamaya çalışan çocuğun bel çukurluğunu artırması, boyun ve sırt eklemlerine binen yükü daha da ağırlaştırıyor. Prof. Dr. Bilgili, ailelerin çocuklarının yürüyüşündeki robotikleşmeyi, omuzlarındaki asimetriyi veya içe basma gibi problemleri fark ettikleri anda bir uzmana başvurmaları gerektiğini hatırlatıyor. Egzersizle desteklenmeyen bir yaşam tarzında, güçlü kasların bile kötü postüre karşı koyamayacağını belirten uzmanlar, esneme ve güçlendirme hareketlerinin günlük rutine dahil edilmesinin şart olduğunu vurguluyor.
