Fotoğrafın sadece bir anı dondurmakla kalmayıp, toplumsal hafızayı nasıl inşa ettiği ve dijital çağda bu hafızanın ne kadar güvenilir olduğu, 20 Kasım Cuma günü İstanbul Modern Oditoryum'da düzenlenecek kapsamlı bir sempozyumla mercek altına alınıyor. Bülent Eczacıbaşı Vakfı Fotoğraf Araştırma Merkezi (BEVFAM) ve Studio Polat Foundation tarafından, Mondriaan Fund ile Hollanda Konsolosluğu'nun destekleriyle organize edilen Arşivi Yeniden Düşünmek başlıklı etkinlik, fotoğraf, arşivcilik ve sanat dünyasının önde gelen isimlerini bir araya getirerek geçmişe dair bilgimizi şekillendiren arşivlerin geleceğini tartışmaya açıyor. Ücretsiz olarak gerçekleştirilecek ve simultane çeviri imkanı sunulacak olan sempozyum, dijitalleşmenin sunduğu imkanların yanı sıra beraberinde getirdiği kayıpları da derinlemesine incelemeyi hedefliyor.

Dijitalleşen arşivlerde bağlam kaybı ve güven sorunu
Sempozyumun ilk oturumu olan Kadrajın Dışında: Arşivlerin Gücü, BEVFAM Koordinatörü Demet Yıldız Dinçer'in moderatörlüğünde gerçekleşecek. Bu bölümde Amsterdam Üniversitesi'nden Prof. Dr. Charles Jeurgens, yapay zeka teknolojileriyle üretilen ve gerçeğinden ayırt edilmesi güç olan tarihi görünümlü fotoğrafların yarattığı büyük güvenilirlik krizine dikkat çekecek. Jeurgens, dijital arşivlerdeki en büyük sorunun bağlam kaybı olduğunu vurgulayarak, bir fotoğrafın sadece görsel gerçekliğinin değil, arşive giriş sürecinin, tanımlanma biçiminin ve dijitalleştirilme yönteminin de şeffaf bir şekilde ortaya konulması gerektiğini savunacak. Aynı oturumda yer alacak Amsterdam Fotoğraf Müzesi FOAM'dan Claartje van Dijk ise uluslararası çapta dört büyük fotoğraf arşiviyle yaptığı görüşmelerin çarpıcı sonuçlarını paylaşacak. Van Dijk, fotoğraflar dijital ortama aktarılırken onları anlamlandıran temel bilgilerin geride bırakılmasının, arşivin değerini nasıl zayıflattığını ve katılımcı bir arşiv anlayışının neden zorunlu olduğunu ele alacak. Studio Polat Foundation'dan Annejet Brandsma ise Hollanda'nın İkinci Dünya Savaşı fotoğraf arşivleri üzerinde sekiz yıl süren titiz araştırmasından yola çıkarak, negatiflerin ve fotoğraf arkasındaki notların kaybının tarihsel belge niteliğini nasıl zedelediğini somut örneklerle ortaya koyacak.

Kimliklerin görünürlüğü ve kolektif hafıza
Etkinliğin ikinci bölümü olan Hafıza: Arşivin Yokluğunda. Fotoğraf, Kimlik ve Görünürlük Üzerine başlıklı oturum, BEVFAM Proje Danışmanı Orhan Cem Çetin'in moderatörlüğünde gerçekleşecek. Bu oturumda küratör ve yazar Kim Knoppers ile Studio Polat Foundation kurucusu Ahmet Polat, fotoğrafın kimlik inşasındaki rolünü tartışacak. Knoppers, özellikle kendi arşivlerini oluşturan veya mevcut arşivleri yeniden yorumlayan sanatçıların, toplumun ortak belleğini nasıl dönüştürdüğüne ve bugüne kadar görmezden gelinen kimliklerin nasıl görünür kılındığına odaklanacak. Arşivlerin sadece geçmişi koruyan statik yapılar değil, aynı zamanda bugünün kimliklerini şekillendiren dinamik araçlar olduğu vurgulanacak.

Yıkılan İstanbul'un görsel tanıklığı
Sempozyumun son oturumu olan Görsel Arşivlerle Çalışmak: Bir Vaka Analizi, BEVFAM Danışma Kurulu üyesi Cemal Emden'in moderatörlüğünde, mimar ve fotoğrafçı Prof. Dr. Reha Günay'ı ağırlayacak. Günay, 1960 yılında ilk fotoğraf makinesini eline aldığı günden bu yana biriktirdiği kişisel arşivinden örnekler sunarak, bugün artık fiziksel olarak var olmayan İstanbul'un ahşap evlerini ve kentsel dokusunu izleyicilerle buluşturacak. Görsel arşivlerin toplumsal hafızanın korunmasındaki hayati rolünü kendi deneyimleri üzerinden aktaracak olan Günay, bir yapının yıkılsa bile fotoğraf karesinde nasıl yaşamaya devam ettiğini ve bu belgelerin tarihsel önemini anlatacak. Kapanış konuşmaları ve soru-cevap bölümüyle sona erecek olan etkinlik, salon kapasitesiyle sınırlı tutulacak.

