Manisa'nın Demirci ilçesinde yaşayan 78 yaşındaki Zeynep Sönmez, çocukluk yıllarında annesi ve yengesiyle birlikte çıktığı dağ yollarını bugün hala aynı azimle arşınlıyor. Yıllar geçse de değişmeyen tek şey, doğanın sunduğu çitlembik ağaçlarına olan bağlılığı ve bu kadim geleneği sürdürme arzusu. Sönmez, bugün kırsal mahallelerdeki diğer kadınlarla omuz omuza vererek, doğada kendiliğinden yetişen bu değerli bitkiyi topluyor ve aile bütçesine katkı sağlamanın mutluluğunu yaşıyor.
Dağların şifalı meyvesi sofralara uzanıyor
Demirci'nin yaklaşık 40 farklı mahallesinde sonbaharın gelişiyle birlikte hummalı bir çalışma başlıyor. Eylül ayının gelmesiyle olgunlaşan çitlembikler, sabahın ilk ışıklarıyla yola düşen kadınların ellerinde hayat buluyor. Ağaçlardan özenle toplanan ürünler, çuvallara doldurularak evlere taşınıyor. Rahmanlar Mahallesi'nde ise toplanan çitlembikler, su dolu büyük kazanlarda yıkanarak yapraklarından ve istenmeyen kısımlarından arındırılıyor. Temizlenen bu küçük meyveler, güneşin altında kurumaya bırakılarak kışa hazırlanıyor.
Ekonomik değerden şifa kaynağına uzanan yolculuk
Bölgede yılda yaklaşık 450 ton civarında toplanan çitlembik, sadece bir geçim kaynağı değil, aynı zamanda yörenin kültürel bir parçası haline gelmiş durumda. Kurutulduktan sonra kavrularak çerez niyetine tüketilen çitlembiğin yağı da çıkarılıyor. Bu ürün, başta İstanbul, Ankara, Gaziantep ve Bursa olmak üzere Türkiye'nin dört bir yanındaki ilaç ve kozmetik sektöründe faaliyet gösteren firmalar tarafından yoğun ilgi görüyor. Zeynep Sönmez, geçmişte sadece kendi ihtiyaçları için yağını çıkardıkları çitlembiğin, günümüzde artan rekolte sayesinde ticari bir değere dönüştüğünü ifade ediyor.
Kadınların dayanışmasıyla gelenekler yaşıyor
Mahalle sakini Havana Sönmez, çitlembik toplama sürecinin kadınlar arasında güçlü bir dayanışma örneği oluşturduğunu belirtiyor. Güz mevsimiyle birlikte dağlara çıkan kadınlar, sadece ürün toplamakla kalmıyor, aynı zamanda bu şifalı bitkinin farklı kullanım alanlarını da yaşatıyor. Çitlembiğin yağı, ekmek kızartmalarında lezzet verici olarak kullanılırken, acı haliyle tüketildiğinde mide rahatsızlıklarına, hazımsızlığa ve astım gibi solunum yolu sorunlarına iyi geldiğine inanılıyor. Kadınlar, bu geleneksel yöntemlerle hem ailelerine ekonomik destek sağlıyor hem de doğanın sunduğu şifayı gelecek nesillere aktarıyor.
