Kapadokya'nın kalbi sayılan Avanos, binlerce yıldır Kızılırmak'ın sunduğu kırmızı killi toprakla şekillenen bir sanat geleneğine ev sahipliği yapıyor. Ancak bu kadim zanaat, günümüzde Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi (NEVÜ) Seramik ve Cam Bölümü öğrencilerinin katılımıyla bambaşka bir evrim geçiriyor. Okul sıralarında edindikleri teorik birikimi, ilçedeki köklü atölyelerin tozlu tezgahlarında pratiğe döken gençler, bölgenin çehresini değiştiren bir dönüşümün öncülüğünü üstleniyor. Geleneksel yöntemlerin akademik disiplinle birleştiği bu süreçte, 5 bin yıllık bir mirasın sınırları yeniden çiziliyor.
Geleneksel zanaatın akademik dönüşümü
Avanos'ta uzun yıllardır çömlekçilik yapan Şaban Topuz, üniversite ile kurulan bu iş birliğinin bölge için bir dönüm noktası olduğunu vurguluyor. Topuz, geçmişte Avanos'un sınırlı bir ürün yelpazesine sahip olduğunu ve modern sır tekniklerinin eksikliğinin hissedildiğini belirtiyor. Üniversite öğrencilerinin atölyelere dahil olmasıyla birlikte, alaylı ustaların tecrübesi ile mekteplilerin yenilikçi bakış açısı birleşerek ortaya daha önce görülmemiş bir çeşitlilik çıkardı. Topuz, atölyesinde görev alan öğrencilerin sadece birer çalışan değil, geleceğin öğretim görevlisi adayları olduğunu ifade ederek, bu gençlerin Türkiye'nin sanata bakış açısını çok daha ileri noktalara taşıyacağına olan inancını dile getiriyor.
Teoriden pratiğe uzanan zorlu yolculuk
Üniversite eğitimini Adana'dan Nevşehir'e taşıyarak sürdüren Ayça Çiftçi, 4'üncü sınıf öğrencisi olarak bu dönüşümün en somut örneklerinden birini temsil ediyor. Çiftçi, okulda öğrendiği teorik bilgilerin atölye ortamında gerçek bir iş deneyimine dönüştüğünü, özellikle stoneware yani taş seramik tekniği konusunda uzmanlaştığını belirtiyor. İlk başlarda çalışma hayatına adım atarken çekinceleri olduğunu itiraf eden genç sanatçı, zamanla bu süreci bir tutkuya dönüştürdüğünü ifade ediyor. Çiftçi'ye göre, bir öğrencinin sadece okulda kalması yeterli değil; turistlerin taleplerini doğrudan gözlemlemek ve çamurun dilini bizzat torna başında öğrenmek, mesleki gelişimin en önemli anahtarını oluşturuyor.
Topraktan sanata giden meşakkatli süreç
Kızılırmak'ın yataklarından çıkarılan ham toprağın, sanat eserine dönüşme süreci ise oldukça titiz bir çalışma gerektiriyor. Ustalar tarafından hazırlanan çamur, torna üzerinde merkez noktaya sabitlendikten sonra öğrencinin hayal gücüyle şekilleniyor. Üretim aşamasında fırınlama dereceleri büyük önem taşıyor; stoneware toprak 1250 derecede pişirilirken, diğer ürünler 850 ile 900 derece arasında fırınlanıyor. Yaklaşık 10 günü bulan kuruma ve pişirme sürecinin ardından bisküvi aşamasına gelen ürünler, sır tekniğiyle renkli cam katmanlarına kavuşuyor. Çini boyalarıyla yapılan desenler ve elle şekillendirilen figürler, son fırınlama işlemiyle birlikte kalıcı birer sanat eserine dönüşüyor. Bu yenilikçi yaklaşım, bölgeyi ziyaret eden yerli ve yabancı turistlerden de büyük ilgi görüyor.
