Antalya'da gerçekleşen BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31'inci Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında düzenlenen Sıfır Atık, Döngüsellik ve Metan-Liderler Yuvarlak Masa Toplantısı, küresel çevre politikaları açısından kritik mesajlara sahne oldu. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, dünyanın karşı karşıya olduğu atık krizinin boyutlarını gözler önüne sererken, özellikle metan gazı salınımının durdurulması için radikal bir dönüşüm çağrısı yaptı. Guterres, Türkiye'nin Sıfır Atık Projesi'ne ve bu süreçteki liderliğine özel bir parantez açarak, Emine Erdoğan'ın bu alandaki yorulmak bilmeyen çabalarının küresel ölçekte bir ilham kaynağı olduğunu belirtti. COP31'in sıfır atık odaklı bir konferans haline getirilmesinden duyduğu memnuniyeti dile getiren Genel Sekreter, atık yönetiminden atık önleme stratejilerine geçişin artık bir tercih değil, zorunluluk olduğunu ifade etti.
Çöp dağları altında kalan bir gezegen
Dünyanın her yıl 2 milyar tondan fazla kentsel atık ürettiğine dikkat çeken Guterres, mevcut tablonun sürdürülemez olduğunu vurguladı. Okyanuslara, nehirlere ve göllere her gün plastikle dolu 2 bin çöp kamyonuna eşdeğer atık döküldüğünü belirten BM Genel Sekreteri, elektronik atıkların geri dönüşüm hızından beş kat daha hızlı arttığını hatırlattı. Açık alanlarda yakılan çöplerin çocukların soluduğu havayı zehirlediğini, mikroplastiklerin ise gıdalardan suya kadar her noktaya sızarak insan sağlığını tehdit ettiğini dile getiren Guterres, gıda israfının da en az atık sorunu kadar savunulamaz olduğunu söyledi. Her gün 1 milyar öğünlük yiyeceğin çöpe atıldığı bir dünyada, yüz milyonlarca insanın açlıkla mücadele etmesi, küresel sistemin çarpıklığını gözler önüne seriyor. Guterres, bu durumun sadece çevresel değil, aynı zamanda derin bir insani kriz olduğunu ifade etti.
Metan gazı tehdidi ve fosil yakıt endüstrisi
Küresel ısınmanın neredeyse tamamından sorumlu tutulan metan gazı, Guterres'in konuşmasının merkezinde yer aldı. Çöp sahalarında çürüyen gıdaların on yıllar boyunca metan salmaya devam ettiğini belirten Guterres, atık ve atık suların insan kaynaklı metan emisyonlarının yaklaşık beşte birini oluşturduğunu açıkladı. Küresel ısınmayı 1,5 derece ile sınırlamanın en hızlı yolunun metan emisyonlarını azaltmaktan geçtiğini belirten Genel Sekreter, fosil yakıt endüstrisine sert eleştirilerde bulundu. Sektörün emisyonları azaltacak teknolojiye sahip olmasına rağmen, düzenlemelerin ertelenmesi nedeniyle kirliliğin artmaya devam ettiğini söyleyen Guterres, 2025 yılında yaklaşık 167 milyar metreküp gazın yakıldığını ve bu miktarın Afrika'nın yıllık tüketimine denk geldiğini, yani 54 milyar doların duman olup gittiğini vurguladı.
Gönüllü eylem dönemi kapandı
Uydu teknolojilerinin artık büyük sızıntıları anlık olarak tespit edebildiğini hatırlatan Guterres, BM Çevre Programı'nın 5 binden fazla uyarı yayımladığını ancak bunlara yanıt veren ülke sayısının bir elin parmaklarını geçmediğini belirtti. Gönüllü eylemlerin artık yeterli olmadığını savunan Guterres, petrol ve gaz sektörü için küresel bir sıfıra yakın metan standardı çağrısında bulundu. Bu standardın, sağlam ölçüm ve doğrulamaya dayalı, bilim temelli bir kriter olması gerektiğini ifade eden Genel Sekreter, döngüsel ekonominin 2050 yılına kadar yılda 100 milyar dolardan fazla net kazanç sağlayabileceğini öngördü. Taahhütlerin devrinin sona erdiğini ve artık eylem zamanının geldiğini belirten Guterres, hükümetlerden sıkı kurallar, üreticilerden ise sorumluluk beklediklerini yineledi. Sıfır atık çözümlerinin Japonya'dan Güney Afrika'ya, Bangladeş'ten Uganda'ya kadar birçok bölgede istihdam yarattığını ve maliyetleri düşürdüğünü örnek gösteren Guterres, daha güvenli bir ekonomi için kontrolsüz kirlilik çağına son verilmesi gerektiğini sözlerine ekledi.
