İstanbul'un kalbi Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi, sadece kubbesi ve minareleriyle değil, artık yerin altındaki gizemli dünyasıyla da tarihçilerin ve arkeologların odak noktası haline geldi. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, yapının altında devam eden Cumhuriyet tarihinin en kapsamlı restorasyon çalışmalarını yerinde incelemek üzere, uzun süredir kapalı olan tarihî tünellere ve hipoje olarak adlandırılan mezar yapılarına indi. Bakan Ersoy, burada yaptığı açıklamada, yüzyıllardır toprak altında kalan bölümlerin temizlenmesiyle birlikte, İstanbul'un tarihî su yönetimi ve mimari geçmişine dair ezber bozan bulgulara ulaştıklarını belirtti.

Yerin altında saklı kalan tarih gün yüzüne çıkıyor
Çalışmaların merkezinde, Vezir Bahçe ve Batı Bahçe bölgelerinden çıkarılan devasa miktardaki dolgu malzemesi yer alıyor. Bakan Ersoy, titizlikle yürütülen kazı ve temizlik süreçleri sonucunda yaklaşık 3 bin ton dolgu malzemesinin alandan uzaklaştırıldığını ifade etti. Bu hummalı çalışma, toplamda 420 metrelik bir tünel hattının yeniden keşfedilmesini sağladı. Özellikle Vezir Bahçe bölgesindeki hipoje yapısında gerçekleştirilen kazılar, yapının sadece bir mezar alanı değil, birbirine bağlı karmaşık bir mekânlar bütünü olduğunu ortaya koydu. Bakan Ersoy, çamurla kaplı tabanın 1,5 metre daha altına inildiğinde, mevcut Ayasofya yapısından daha eski bir döneme ait olduğu değerlendirilen yapı katmanlarına ulaşıldığını vurguladı. Bu durum, Ayasofya'nın altındaki tarihsel derinliğin tahmin edilenden çok daha eskiye dayandığına dair güçlü bir kanıt olarak değerlendiriliyor.

Batı Bahçe'de altı ayrı mekân ve dokuz tünel
Restorasyonun bir diğer önemli ayağı olan Batı Bahçe bölümünde ise araştırmacılar, mimari açıdan oldukça zengin bir ağla karşılaştı. Burada tespit edilen altı farklı mekân ve bunlarla bağlantılı dokuz tünel, yapının yer altı mimarisinin ne kadar geniş bir alana yayıldığını gözler önüne seriyor. Bakan Ersoy, bu mekânların bir kısmının atrium yapısına ait bodrum katları olduğunu, diğerlerinin ise farklı işlevlere sahip bağlantı noktaları olarak kullanıldığını belirtti. Özellikle 180 metre uzunluğuyla dikkat çeken Tünel-4'ün, Roma Caddesi ile bağlantılı olabileceği düşünülüyor. Bu tünel hattı, Ayasofya'nın giriş cephesine paralel bir şekilde ilerleyerek, yapının tarihsel süreçteki altyapı sistemine dair önemli ipuçları sunuyor.

Ziyaretçiler için yeni bir rota mı planlanıyor?
Ayasofya'nın yer altındaki bu tarihî zenginliği, sadece bilimsel araştırmalarla sınırlı kalmayacak. Bakan Ersoy, çalışmaların bir diğer önemli hedefinin, uygun görülen yer altı bölümlerinin ziyaretçilerle buluşturulması olduğunu açıkladı. Bu doğrultuda, yapının korunmasını ve ziyaretçi güvenliğini esas alan bir teşhir projesi üzerinde çalışıldığı duyuruldu. Yer altındaki tünellerin havalandırma ve iklimlendirme ihtiyaçları da teknik ekipler tarafından detaylıca inceleniyor. Mevcut menfezlerin havalandırma kapasitesinin yetersizliği göz önüne alınarak, gelecekteki lazer tarama ve belgeleme çalışmalarının sonuçlarına göre yeni bir iklimlendirme altyapısı kurulması planlanıyor. Ayasofya'nın tüm katmanlarıyla korunması ve gelecek nesillere aktarılması vizyonuyla sürdürülen bu çalışmalar, İstanbul'un tarihî dokusunu daha görünür kılmayı hedefliyor.




