Ege Denizi'nin derinliklerinde yer alan ve jeolojik yapısı itibarıyla büyük bir enerji biriktirme potansiyeline sahip olan Helen Yayı, bilim dünyasının merceği altında olmaya devam ediyor. Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Geomatik Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, bu fay hattının bütünüyle kırılması senaryosunu ele alan kapsamlı bir araştırma yürüttü. Geliştirdikleri özel bir otomatik hasar belirleme yazılımı sayesinde, olası bir kırılmanın Türkiye üzerindeki etkilerini simüle eden Kutoğlu, ortaya çıkan sonuçların ciddiyetine dikkat çekti. Japonya açıklarındaki benzer dalma batma zonları gibi 8 büyüklüğünün üzerinde bir deprem üretme kapasitesine sahip olan bu sistemin, sadece Ege Bölgesi ile sınırlı kalmayacak bir sarsıntı dalgası yaratabileceği öngörülüyor.
Türkiye genelinde hissedilecek sarsıntı riski
Prof. Dr. Kutoğlu, literatürde bu ölçekte bir çalışmaya rastlamadıklarını belirterek, elde ettikleri verilerin Türkiye coğrafyasının neredeyse tamamında hissedilebilecek bir sarsıntıya işaret ettiğini vurguladı. Yapılan modellemelere göre, depremin yaratacağı kuvvetin yer çekimi ivmesinin beşte biri seviyesine ulaşabileceği hesaplanıyor. Bu düzeydeki bir sarsıntı, özellikle yapısal olarak zayıf ve kötü durumdaki binalar için ciddi bir risk faktörü oluşturuyor. Ancak Kutoğlu, ağır hasar oluşabilmesi için depremin uygulayacağı kuvvetin yer çekimi kuvvetinin en az yarısına ulaşması gerektiğini belirterek, mevcut riskin niteliğini teknik bir çerçeveye oturtuyor.
Zayıf zeminler ve kentsel dönüşümün önemi
Hazırlanan risk haritasında, en yüksek sarsıntı etkisinin ve hasar potansiyelinin kırmızı renkle işaretlendiği bölgeler dikkat çekiyor. Bu alanlar ağırlıklı olarak Ege Bölgesi'nde yoğunlaşsa da, Marmara ve İç Anadolu'ya, hatta Konya Havzası'na kadar uzanan geniş bir coğrafyayı kapsıyor. Kutoğlu, bu bölgelerin ortak noktasının ovalar ve çöküntü alanlarından oluşan zayıf zemin yapısı olduğunu ifade ediyor. Kentsel dönüşüm projelerinin planlanmasında bu zemin özelliklerinin hayati bir öneme sahip olduğunu belirten uzman, özellikle haritada kırmızı ile gösterilen alanların önceliklendirilmesi gerektiğinin altını çiziyor. Türkiye'deki karasal fayların çok daha yıkıcı sonuçlar doğurabileceğini hatırlatan Kutoğlu, zemin iyileştirme ve yapı denetiminin önemini bir kez daha hatırlatıyor.
Tsunami ihtimali ve kıyı şeridi etkileri
Helen Yayı'nın kırılması durumunda gündeme gelebilecek bir diğer önemli konu ise tsunami riski. Dünya Tsunami Merkezi'nin verileriyle uyumlu olarak yapılan hesaplamalar, Ege kıyılarında 1 ila 2 metre yüksekliğinde dalgalar oluşabileceğini gösteriyor. Kıyı eğiminin çok düşük olduğu bölgelerde deniz suyunun iç kesimlere doğru 25 ila 30 metre kadar ilerleyebileceği öngörülüyor. Prof. Dr. Kutoğlu, bu durumun kıyı bölgelerinde bir hareketliliğe neden olabileceğini ancak büyük ölümlü hasarlara yol açabilecek devasa bir tsunami felaketi boyutunda olmadığını ifade ederek, halkın bu konuda bilinçli olması gerektiğini belirtiyor. Bilimsel veriler ışığında hazırlanan bu modelleme, bölgedeki sismik hareketliliğin yakından takip edilmesinin ve yapı stokunun güçlendirilmesinin önemini bir kez daha gözler önüne seriyor.