Karadeniz'in hırçın sularının altında, yıllardır sessizce büyüyen ve deniz yaşamını adeta bir kafes gibi saran hayalet ağlar, artık modern teknolojinin hedefinde. Trabzon kıyılarında yer alan Panavra, diğer adıyla Mezgit Adası ve Balık Kayalıkları, Avrupa Birliği'nin devasa çevre girişimi ROWER Projesi kapsamında kapsamlı bir temizlik ve restorasyon sürecine hazırlanıyor. On sekiz farklı ülkeden otuz üç kurumun bir araya gelerek oluşturduğu bu uluslararası iş birliği, denizel ekosistemlerin karşı karşıya kaldığı en büyük tehditlerden biri olan terk edilmiş av araçlarını temizlemeyi ve bölgedeki biyolojik çeşitliliği yeniden canlandırmayı amaçlıyor.
Teknolojik gözler derinlikleri tarayacak
Projenin en dikkat çekici ayağını, deniz tabanında kaybolmuş veya terk edilmiş ağların tespit edilmesi oluşturuyor. Geleneksel yöntemlerin yetersiz kaldığı derin resif alanlarında, uzaktan kumandalı su altı araçları yani ROV dronları devreye girecek. Bu teknolojik gözler, deniz tabanını karış karış tarayarak hayalet ağların yerini belirleyecek. Tespit edilen bu ağlar, denizel habitatlara en ufak bir zarar verilmemesi adına uzman dalgıçların titiz müdahaleleriyle bulunduğu yerden çıkarılacak. Temizlik operasyonunun ardından ise bölgedeki değişim, BRUV adı verilen yemli su altı video sistemleri aracılığıyla sürekli gözlem altında tutulacak. Bu sayede balık topluluklarının geri dönüşü ve habitatın iyileşme süreci bilimsel verilerle kayıt altına alınacak.
Bilimsel verilerle koruma statüsü hedefleniyor
Trabzon İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Karadeniz Teknik Üniversitesi'nin öncülüğünde yürütülecek olan bu çalışmalar, sadece bir temizlik operasyonuyla sınırlı kalmayacak. Panavra ve Balık Kayalıkları gibi şu an için resmi bir koruma statüsü bulunmayan bölgelerde, elde edilecek bilimsel verilerle bu alanların Deniz Koruma Alanı ilan edilmesi için gerekli altyapı oluşturulacak. Estonya'nın başkenti Tallinn'de gerçekleştirilen açılış toplantısında detayları netleştirilen ve dört yıl sürmesi planlanan proje, sadece bugünü değil, Karadeniz'in gelecekteki iklim değişikliği senaryolarına karşı dayanıklılığını da artırmayı hedefliyor.
Yerel balıkçılarla ortak akıl yürütülecek
Projenin başarısı, bilim insanlarının teknik bilgisi ile yerel balıkçıların tecrübesinin birleştirilmesine dayanıyor. Yaşayan Laboratuvar yaklaşımıyla kurgulanan bu süreçte, su ürünleri kooperatifleri ve bölgedeki balıkçılar projenin ayrılmaz bir parçası haline getirilecek. Kamu kurumlarının yönetsel gücü, bilim dünyasının araştırmaları ve yerel paydaşların saha deneyimi, denizel restorasyon çalışmalarını sürdürülebilir bir yapıya kavuşturacak. 2026 ile 2030 yılları arasında gerçekleştirilecek olan bu kapsamlı çalışma, sadece Trabzon için değil, tüm Karadeniz havzasındaki benzer ekosistemler için bir model oluşturmayı hedefliyor. Sürdürülebilir balıkçılık kaynaklarının korunması ve denizel biyolojik çeşitliliğin güçlendirilmesi, projenin en nihai ve en önemli kazanımı olarak öne çıkıyor.
