Erzurum Büyükşehir Belediyesi ve Erzurum Diplomasi Araştırmaları Merkezi Derneği (EDAM) iş birliğiyle yürütülen, İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü tarafından desteklenen Tarihin Sessiz Tanıkları projesi, Balkan coğrafyasındaki Osmanlı mirasını yeniden keşfetmek amacıyla hayata geçirildi. Yüzyıllar süren savaşlar ve siyasi değişimlerin ardından unutulmaya yüz tutmuş mimari eserleri ve diplomatik belgeleri gün yüzüne çıkarmayı hedefleyen bu çalışma, Pax Ottomanica olarak bilinen Osmanlı Barışı döneminin adalet ve huzur modelini de akademik bir perspektifle inceledi. Proje, bölgedeki ortak kültürel hafızayı canlandırmak adına 11 ay boyunca titiz bir takvimle yürütüldü.
Arşivlerden sahaya uzanan kapsamlı araştırma süreci
Projenin ilk aşamasında, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri’nde bulunan fermanlar, ahitnâmeler ve tahrir defterleri üzerinde derinlemesine incelemeler yapıldı. Bu akademik hazırlık sürecinin ardından 14-22 Ekim 2026 tarihleri arasında Bosna-Hersek, Kosova, Kuzey Makedonya, Karadağ, Arnavutluk ve Sırbistan’ı kapsayan geniş bir saha araştırması gerçekleştirildi. Araştırma ekibi, ziyaretleri sırasında T.C. Saraybosna ve Belgrad Büyükelçilikleri ile resmi temaslarda bulunarak projenin hedefleri ve elde edilen bulgular hakkında detaylı bilgilendirmeler yaptı.
Tarihi yapılar envanter altına alındı
Saha çalışmaları kapsamında bölgenin sembolü haline gelmiş 13 farklı tarihi eser üzerinde detaylı envanter ve belgeleme faaliyetleri yürütüldü. Bu yapılar arasında Mostar Köprüsü, Sokullu Mehmet Paşa Köprüsü, Blagaj Tekkesi, Bayraklı Camii, I. Murad Hüdavendigar Türbesi, Alaca Camii, Morica Han, Arasta Camii Minaresi, Stari Bar Saat Kulesi, Poitelj Kalesi ve Köyü ile Halveti Tekkesi gibi mimari şaheserler yer aldı. Ayrıca Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi ve Medresesi gibi ilim merkezleri de projenin odak noktalarından biri oldu.
Kültürel mirasın geleceğe aktarılması
Projenin en dikkat çekici anlarından biri, Bosna-Hersek’in bilge lideri Aliya İzzetbegoviç’in vefat yıl dönümü olan 19 Ekim tarihinde gerçekleşti. Yunus Emre Enstitüsü Saraybosna Temsilciliği’nin ev sahipliğinde düzenlenen uluslararası panel, bölgedeki kültürel mirasın önemini bir kez daha vurguladı. Saha araştırmaları ve arşiv çalışmalarından elde edilen tüm veriler, fotoğraflar ve röportajlar bilimsel yöntemlerle tasnif edildi. Bu değerli birikim, önümüzdeki dönemde bir belgesel film senaryosu ve akademik yayınlar aracılığıyla hem kamuoyunun hem de bilim dünyasının istifadesine sunularak, Osmanlı Devleti’nin bölgedeki derin izlerinin gelecek nesillere aktarılması sağlanacak.
