Esenler Belediyesi Gençlik ve Spor Hizmetleri Müdürlüğü tarafından organize edilen ve Dr. Kadir Topbaş Kültür Sanat Merkezi'nde gerçekleştirilen Bilinç Atölyesi, bu kez oldukça çarpıcı bir konuyu gündemine aldı. 18 farklı okuldan gelen 320 öğrencinin katılımıyla gerçekleşen interaktif söyleşide, Cahit Zarifoğlu'nun İnsan Ne ile Yaşar? adlı eseri üzerinden tüketim bilinci masaya yatırıldı. Felsefeci Enis Doko, özellikle Kasım ayı indirimleri gibi dönemlerde toplumun içine düştüğü alışveriş tutkusunu, sadece ekonomik değil, aynı zamanda derin bir psikolojik perspektifle analiz etti.
Statü arayışı ve spot ışığı etkisi
Enis Doko, insanların satın alma kararlarını verirken çoğu zaman ihtiyaçlarından ziyade sosyal kabul görme arzusuyla hareket ettiklerini belirtti. Bir ürünün sadece işlevselliği için değil, markasının sağladığı statü veya çevrede yarattığı algı nedeniyle tercih edildiğini ifade eden Doko, bu durumu psikolojideki spot ışığı etkisi ile açıkladı. İnsanların sürekli başkaları tarafından izlendiği ve yargılandığı yanılgısına kapıldığını söyleyen Doko, oysa herkesin kendi hayatının karmaşasıyla meşgul olduğunu hatırlattı. Bireylerin başkalarının gözünde daha havalı görünme çabasının, aslında kişiyi gerçek ihtiyaçlarından uzaklaştıran bir illüzyon olduğunu vurguladı.
İndirim tuzağına karşı bilinçli duruş
Reklamların ve pazarlama stratejilerinin tüketici davranışlarını nasıl manipüle ettiğine dikkat çeken Doko, popülerlik algısı ve son dakika fırsatlarının insanları acele kararlar almaya zorladığını belirtti. Bir ürünün ucuz olmasının, onu satın almak için yeterli bir neden olmadığını savunan Doko, şu çarpıcı tespitte bulundu: Kullanmayacağınız bir ürünü sadece indirimde olduğu için satın almak, bütçenize katkı sağlamaz; aksine bu bir tasarruf değil, doğrudan israftır. Tüketim kararlarının reklamların etkisiyle değil, gerçek ihtiyaçların analiziyle verilmesi gerektiğini savunan Doko, gençlere daha sorgulayıcı bir tüketici profili çizmeleri konusunda tavsiyelerde bulundu.
Zamanın tüketimi ve hedonik adaptasyon
Söyleşinin bir diğer önemli ayağını ise zaman yönetimi oluşturdu. Tüketimin sadece maddi varlıklarla sınırlı olmadığını belirten Doko, zamanın insanın sahip olduğu en kıymetli kaynak olduğunu hatırlattı. Sosyal medya ve telefon kullanımının plansız bir şekilde zamanı tükettiğini ifade eden Doko, teknolojinin doğru kullanılmadığında bir zaman kaybı aracına dönüştüğünü belirtti. İnsanların oldukları gibi görünmek yerine, olmak istedikleri gibi görünme çabasının sosyal medya ile daha da güçlendiğini söyleyen Doko, bu durumun bireylerin gerçek yaşamdan kopmasına neden olduğunu ifade etti.
Son olarak hedonik adaptasyon kavramına değinen Doko, yeni eşyaların veya deneyimlerin sağladığı mutluluğun geçici olduğunu, insanların bu yeni duruma hızla alıştıklarını belirtti. Tüketimin tek başına kalıcı bir mutluluk kaynağı olamayacağını vurgulayan Doko, gençlere hayatlarını neye harcadıklarını ve gerçekte ne istediklerini sorgulamaları çağrısında bulundu. Bilinçli bir yaşamın, sadece neyi tükettiğimizle değil, zamanımızı neye adadığımızla şekillendiğini belirterek sözlerini noktaladı.
