Son dönemde yağışların artmasıyla birlikte ormanlık alanlarda mantar popülasyonunda gözle görülür bir artış yaşanıyor. Bu durum, doğadan mantar toplama alışkanlığı olan vatandaşları harekete geçirirken, uzmanlar ise ciddi bir hayati tehlikeye karşı acil uyarılarda bulunuyor. Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi (SUBÜ) Pamukova Meslek Yüksekokulu Gıda İşleme Bölüm Başkanı Prof. Dr. Hamza Bozkır, doğadan kontrolsüzce toplanan mantarların tüketiminin, karaciğer ve böbrek yetmezliği gibi geri dönüşü olmayan sağlık sorunlarına, hatta ölümlere yol açabileceğini belirtti. Prof. Dr. Bozkır, özellikle geleneksel yöntemlerle mantar teşhisi yapmaya çalışanların büyük bir risk altında olduğunu ifade ediyor.
Bilimsel gerçekler yerine efsanelere güvenmek ölümcül
Halk arasında mantarın zehirli olup olmadığını anlamak için kullanılan yöntemlerin hiçbir bilimsel dayanağı bulunmuyor. Prof. Dr. Hamza Bozkır, bu yanlış inanışların başında gelen salyangoz veya böceklerin mantarı yemesinin o mantarın zehirsiz olduğu anlamına gelmediğini vurguluyor. İnsan metabolizması ile diğer canlıların fizyolojisi arasındaki farka dikkat çeken Bozkır, insanlar için ölümcül olan Amanita phalloides gibi türlerin böcekler tarafından rahatlıkla tüketilebildiğini belirtiyor. Ayrıca mantarın gümüş kaşıkla pişirildiğinde kararması veya soğanla etkileşime girmesi gibi yöntemlerin de tamamen yanıltıcı olduğunu, bu durumun sadece mantardaki enzimlerin oksijenle girdiği kimyasal bir reaksiyondan ibaret olduğunu açıklıyor. Tadı veya kokusu güzel olan mantarların da zehirli olabileceği gerçeği, duyusal testlerin güvenilmezliğini bir kez daha ortaya koyuyor.
Ormanlardaki gizli katiller
Sakarya ve çevresindeki ormanlık alanlarda sıkça karşılaşılan bazı mantar türleri, dış görünüşleri nedeniyle yenilebilir türlerle kolayca karıştırılabiliyor. Prof. Dr. Bozkır, Türkiye'deki mantar zehirlenmelerine bağlı ölümlerin büyük bir kısmından sorumlu olan Amanita phalloides, yani halk arasındaki adıyla evcikkıran mantarına dikkat çekiyor. Meşe ve kestane ormanlarında yetişen bu tür, zeytin yeşilinden sarıya dönen rengiyle masum bir görüntü sergileyebiliyor. Bunun yanı sıra, kırmızı şapkası üzerindeki beyaz beneklerle tanınan ve halüsinojenik etkiler barındıran Amanita muscaria ile ağaç köklerinde öbekler halinde yetişen ve yenilebilir türlerle karıştırılabilen Omphalotus olearius gibi mantarlar da ciddi sağlık riskleri taşıyor. Bu türlerin yanlışlıkla tüketilmesi, hastanelerde tedavi sürecini zorlaştıran ve bazen organ nakline kadar uzanan ağır tabloları beraberinde getiriyor.
Uzmanından kesin uyarı: Kesinlikle dokunmayın
Mantarların doğru sınıflandırılmasının mikroskobik incelemeler, spor renkleri ve lamel yapıları gibi detaylı analizler gerektiren bir uzmanlık alanı olduğunu belirten Prof. Dr. Bozkır, vatandaşların dedelerinden kalan yöntemlere güvenerek hareket etmesinin büyük bir hata olduğunu ifade ediyor. Zehirlenme vakalarında tüketilen mantarın türünün bilinmemesi veya hastaneye numune getirilmemesi, hekimlerin doğru tedavi protokolünü uygulamasını geciktirerek hayati riskleri artırıyor. Amatör toplayıcılıkta şüpheli olan her mantarın atılması gerektiğini, hatta mümkünse hiçbir yabani mantara dokunulmaması gerektiğini savunan Bozkır, gıda güvenliği açısından üretim standardı belli olan ve güvenilir satış noktalarından temin edilen kültür mantarlarının tercih edilmesini öneriyor. Hiçbir doğa aktivitesinin veya lezzet arayışının insan hayatından daha değerli olmadığını hatırlatan uzmanlar, doğadaki her yabani mantarın potansiyel bir toksik risk taşıdığı konusunda uyarılarını yineliyor.
