Anadolu topraklarının altında yatan binlerce yıllık medeniyet hikayesi, günümüzde ciddi bir tehditle karşı karşıya bulunuyor. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, 14 Kasım UNESCO Uluslararası Kültür Varlığı Kaçakçılığıyla Mücadele Günü vesilesiyle yaptığı açıklamada, kaçak kazıların sadece toprağı değil, aynı zamanda geçmişle olan bağımızı da geri dönülmez bir şekilde tahrip ettiğini vurguladı. Bakan Ersoy, her bir eserin ait olduğu bağlamdan koparılmasının, o döneme dair bilimsel bilgilerin sonsuza dek kaybolması anlamına geldiğini belirterek, bu kültürel mirası korumanın sadece devletin değil, tüm vatandaşların ortak bir sorumluluğu olduğunun altını çizdi.
Dijital Takip ve Uluslararası Diplomasinin Gücü
Türkiye, kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelesinde son yıllarda teknolojik imkanları da devreye alarak stratejik bir dönüşüm gerçekleştirdi. Bakanlık tarafından geliştirilen özel bir yazılım sistemi, dünya genelindeki müzayede evlerini ve galeri internet sitelerini anlık olarak tarıyor. Bu sistem sayesinde, Türkiye'den yasa dışı yollarla çıkarıldığı şüphesi uyandıran eserler dijital ortamda tespit ediliyor. Elde edilen veriler, uzmanlar tarafından titizlikle incelenerek, eserlerin kökenine dair arşiv belgeleri ve bilimsel kanıtlarla birleştiriliyor. Bu dijital takip mekanizması, uluslararası hukuk mekanizmaları ve diplomatik girişimlerle desteklendiğinde, iade süreçlerinde çok daha somut ve hızlı sonuçlar alınmasını sağlıyor. Bakanlık, güvenlik güçleri, gümrük teşkilatı ve adli makamlarla kurduğu güçlü koordinasyon ağı sayesinde, kaçakçılıkla mücadeleyi hem sahada hem de uluslararası platformlarda çok yönlü bir şekilde yürütmeye devam ediyor.
24 Yılda 13 Binden Fazla Eser Yurduna Döndü
Türkiye'nin kararlı mücadelesi, son yirmi dört yılda somut rakamlarla da kendini gösteriyor. 2002 yılından 2026 yılına kadar geçen süreçte, yurt dışına kaçırılan 13 bin 574 kültür varlığı, yürütülen yoğun diplomatik ve hukuki çabalar sonucunda ait olduğu topraklara geri getirildi. Yalnızca 2026 yılı içerisinde 126 eser, Türkiye'nin kültürel envanterine yeniden kazandırıldı. Bu başarıların en dikkat çekici örneklerinden biri, Amerika Birleşik Devletleri ile yürütülen iş birliği sonucunda iadesi sağlanan 100 eser oldu. Bu eserler arasında Tokat Horoztepe kökenli 40 Erken Tunç Çağı eseri, Burdur Düver kökenli 44 Arkaik Dönem eseri ve Aphrodisias antik kentinden yasa dışı yollarla çıkarılmış çok değerli bir portre de yer alıyor. İstanbul Arkeoloji Müzeleri'nde kamuoyuna tanıtılan bu eserler, bilimsel araştırmaların ve uluslararası adli iş birliklerinin ne kadar kritik bir rol oynadığını bir kez daha kanıtladı.
Toplumsal Duyarlılık En Büyük Güvence
Bakan Ersoy, mücadelenin sadece teknik ve hukuki süreçlerle sınırlı kalmaması gerektiğini, toplumsal duyarlılığın bu sürecin en büyük güvencesi olduğunu ifade etti. Vatandaşlara çağrıda bulunan Ersoy, kültürel mirasın korunmasının bir vatandaşlık görevi olduğunu belirterek, kaçakçılığa karşı sessiz kalmamanın önemini vurguladı. Bakanlık, UNESCO'nun 1970 tarihli sözleşmesi doğrultusunda, eserlerin bulundukları yerde korunmasından yasa dışı ticaretin önlenmesine kadar uzanan geniş bir yelpazede çalışmalarını sürdürüyor. Ayrıca Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi (UNODC) ile yürütülen ortak projeler, özellikle Güneydoğu Avrupa bölgesinde operasyonel kapasitenin artırılmasını ve ülkeler arası bilgi paylaşımının güçlendirilmesini hedefliyor. Türkiye, bilimsel analizler, kazı kayıtları ve tarihi belgelerin ışığında, geçmişin izlerini geleceğe taşımak için kararlılıkla yoluna devam ediyor.
