Türkiye, zeytin ve zeytinyağı sektöründe dünya sıralamasında zirveye oynadığı tarihi bir dönemeçten geçiyor. Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi (UZZK) Yönetim Kurulu Başkanı Dr. Mustafa Tan tarafından paylaşılan verilere göre, 2026/27 sezonunda zeytin rekoltesinin 4 milyon 30 bin ton seviyesine ulaşarak tüm zamanların rekorunu kırması bekleniyor. Bu devasa üretimin 1 milyon 163 bin tonunun sofralık zeytin olarak ayrılması, geri kalan kısmından ise 588 bin ton zeytinyağı elde edilmesi hedefleniyor. Bu rakamlar, Türkiye'nin zeytinyağında İspanya'nın ardından dünya ikinciliğine, sofralık zeytinde ise dünya birinciliğine yerleşmesi anlamına geliyor. Ancak bu büyük başarı tablosunun gölgesinde, üreticinin yüzünü güldürmesi gereken bu rekor beklentisi, yerini derin bir endişeye bırakmış durumda.
Maliyet ve fiyat makası üreticiyi tüketiyor
Rekor seviyesindeki üretim beklentisine rağmen, piyasadaki mevcut ekonomik şartlar üreticinin belini büküyor. Dr. Mustafa Tan, üretim maliyetleri ile piyasadaki alım fiyatları arasında oluşan uçurumun sürdürülebilir olmadığını vurguluyor. Yapılan hesaplamalara göre, bir kilogram zeytinin ortalama üretim maliyeti 50 ile 70 lira arasında değişirken, zeytinyağının maliyeti 240 ile 280 lira bandına oturuyor. Buna karşılık piyasadaki alım fiyatları, sıradan zeytin için kilogram başına 20-35 lira, zeytinyağı için ise 170-200 lira seviyelerinde sıkışıp kalmış durumda. Bu durum, üreticinin emeğinin karşılığını alamadığı, aksine her geçen gün daha fazla zarar ettiği bir tabloyu ortaya koyuyor. Artan girdi maliyetleri karşısında ezilen üretici, hasat dönemine büyük bir hüzünle giriyor.
Dalında kalan ürün rekolteyi vurabilir
Ekonomik belirsizlikler sadece üreticinin gelirini değil, aynı zamanda toplam rekolteyi de doğrudan tehdit ediyor. Dr. Tan, mevcut fiyatların maliyetleri karşılamaması nedeniyle, özellikle engebeli arazilerdeki seyrek ağaçların ve yere dökülen dip zeytinlerinin toplanmama riskiyle karşı karşıya olduğunu belirtiyor. Ayrıca, bu yıl zeytinyağı randımanlarının normalde olması gereken 1/5 oranından 1/6-10 seviyelerine gerilemesi, elde edilecek yağ miktarını daha da aşağı çekiyor. Eğer bu ürünler dalında veya yerde bırakılırsa, beklenen tarihi rekoltenin yüzde 30 ila 50 oranında düşebileceği öngörülüyor. Bu durum, rekor beklenen bir yılın, adeta bir yok yılı gibi geçmesine neden olabilir.
Krizi fırsata çevirecek acil çözüm önerileri
Sektörün bu darboğazdan çıkması ve potansiyelini tam kapasiteyle kullanabilmesi için UZZK Başkanı Dr. Mustafa Tan, hükümet nezdinde bir dizi acil önlem alınması gerektiğini savunuyor. Bu önerilerin başında, üreticinin maliyetini dengelemek adına zeytinyağına kilogram başına 1 avro, sofralık zeytine ise 20 sent avro fark ödemesi yapılması geliyor. Ayrıca, ihracatçıların desteklenmesi için ton başına 100, 300 ve 750 dolara kadar ihracat iadesi verilmesi ve İspanya modelinde olduğu gibi kooperatifler aracılığıyla stoklama yardımı yapılarak piyasanın regüle edilmesi kritik önem taşıyor. Dış ticarette ise Avrupa Birliği'ne yönelik düşük ihracat kontenjanlarının artırılması ve Türki cumhuriyetlerle takas mekanizmalarının işletilmesi, sektörün önünü açacak stratejik adımlar olarak öne çıkıyor. Tüm bu adımların yanı sıra, iç tüketimi teşvik edecek kamu spotları ile toplumun zeytinyağı tüketimi konusunda bilinçlendirilmesi, sektörün geleceği için hayati bir adım olarak değerlendiriliyor.
