Türkiye genelinde diyabetin yayılım hızı, uzmanları endişelendiren bir noktaya ulaştı. Acıbadem Eskişehir Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Deniz Gökalp, son on beş yıllık verilerin karşılaştırıldığında, yetişkin nüfustaki diyabet görülme sıklığının yüzde 14 seviyelerinden yüzde 20 bandına yükseldiğini ifade etti. Bu tablo, hastalığın sadece bir kan şekeri düzensizliği olmadığını, aynı zamanda kalp, böbrek, göz ve sinir sistemi üzerinde kalıcı hasarlar bırakabilen ciddi bir halk sağlığı meselesi haline geldiğini kanıtlıyor. Prof. Dr. Gökalp, en çarpıcı verinin ise her üç diyabet hastasından birinin durumunun farkında olmadan yaşamını sürdürmesi olduğunu vurguluyor.
Küresel bir krizin Türkiye yansıması
Dünya genelinde yaklaşık 600 milyon insan diyabetle yaşamını sürdürürken, Uluslararası Diyabet Federasyonu verileri Türkiye'de bu sayının 10 milyonu bulduğunu gösteriyor. Hastalığın küresel ölçekteki yıkıcı etkisi, her altı saniyede bir kişinin diyabete bağlı komplikasyonlar nedeniyle hayatını kaybetmesiyle kendini gösteriyor. Eskiden daha çok gelişmiş ve yüksek gelir düzeyine sahip ülkelerin sorunu olarak görülen diyabet, günümüzde artık vakaların yüzde 75'inin düşük ve orta gelirli ülkelerde yoğunlaştığı bir tabloya evrilmiş durumda. Bu durum, hastalığın sosyoekonomik sınırları aşarak geniş kitleleri tehdit ettiğini ortaya koyuyor.
Yaşam tarzı ve genetik faktörlerin etkisi
Diyabetin oluşum mekanizması, hastalığın türüne göre farklılık gösteriyor. Bağışıklık sisteminin pankreas hücrelerine zarar vermesiyle ortaya çıkan Tip 1 diyabetin aksine, Tip 2 diyabet daha çok insülin direnci ve yaşam tarzı faktörleriyle tetikleniyor. Prof. Dr. Gökalp, özellikle Tip 2 diyabetin önlenebilir risk faktörlerine dikkat çekiyor. Karın bölgesindeki yağlanma, hareketsiz bir yaşam tarzı, sağlıksız beslenme alışkanlıkları ve ailede diyabet öyküsü, hastalığın gelişimi için en kritik tetikleyiciler arasında yer alıyor. Bu nedenle, erken teşhis ve yaşam tarzı değişiklikleri, hastalığın ilerleyişini durdurmak veya yönetmek için en etkili silah olarak görülüyor.
Modern tıbbın sunduğu yeni tedavi yaklaşımları
Diyabet yönetiminde artık tek tip tedavi anlayışı geride kalmış durumda. Günümüzde uzmanlar, hastanın kan şekeri değerlerinin ötesine geçerek, bireyin kalp sağlığı, böbrek fonksiyonları ve obezite durumu gibi eşlik eden sağlık sorunlarını da kapsayan kişiselleştirilmiş tedavi planları oluşturuyor. Özellikle böbreklerden glukoz atılımını destekleyen SGLT2 inhibitörleri ve iştah kontrolüne yardımcı olan GLP-1 analogları, hem kilo yönetimi hem de kardiyovasküler koruma sağlamaları nedeniyle modern tedavide öne çıkıyor. Ayrıca, halk arasında yapay pankreas olarak bilinen ve deri altına yerleştirilen insülin pompası, sensör ve yazılım kombinasyonundan oluşan sistemler, Tip 1 diyabet hastalarının yaşam kalitesini önemli ölçüde artırıyor. Parmak delme zorunluluğunu azaltan sürekli glukoz izleme sistemleri ise hastaların kan şekeri değişimlerini anlık olarak cep telefonlarından takip etmelerine olanak tanıyarak, diyabet yönetimini daha sürdürülebilir ve konforlu bir hale getiriyor.
