Modern yaşamın getirdiği hareketsizlik ve beslenme alışkanlıkları, diyabeti küresel ölçekte devasa bir halk sağlığı sorunu haline getirdi. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, 1990 yılında yaklaşık 200 milyon olan diyabetli sayısı, 2022 itibarıyla 830 milyonu aşmış durumda. Memorial Ataşehir Hastanesi İç Hastalıkları Bölümü’nden Doç. Dr. Başak Çakır Güney, bu artışın sadece şeker tüketimiyle açıklanamayacağını, hastalığın çok daha karmaşık dinamiklere sahip olduğunu vurguluyor. Özellikle erken evrelerde hiçbir belirgin şikayete yol açmadan ilerleyebilen diyabet, vücutta sessizce hasar bırakmaya devam edebiliyor. Kişi kendisini tamamen sağlıklı hissetse bile, yüksek kan şekeri damarlar ve hayati organlar üzerinde uzun vadeli tahribatlar yaratabiliyor. Kontrol altına alınmayan bu durum; kalp ve damar hastalıklarından böbrek fonksiyon kayıplarına, görme bozukluklarından sinir hasarlarına kadar uzanan ciddi bir komplikasyon zincirini beraberinde getiriyor. Bu nedenle, risk grubunda olan bireylerin şikayet beklemeksizin düzenli sağlık kontrollerini yaptırmaları, kan şekeri düzeylerini yakından takip etmeleri ve olası bir erken tanı için uzman değerlendirmesinden geçmeleri hayati önem taşıyor. Sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve ideal kilonun korunması, hastalığın yönetiminde ve uzun vadeli komplikasyonların önlenmesinde temel taşları oluşturuyor.
Tatlı yememek diyabetten korumuyor
Diyabetin yalnızca fazla şeker tüketimine bağlı bir hastalık olduğu düşüncesi, toplumda en sık karşılaşılan yanlış inanışların başında geliyor. Doç. Dr. Başak Çakır Güney, tatlı tüketimini kesmenin diyabetten korunmak için yeterli olmadığını belirterek, tip 2 diyabetin ortaya çıkışında genetik yatkınlık, fazla kilo, hareketsiz yaşam ve genel beslenme alışkanlıkları gibi çok sayıda faktörün rol oynadığını ifade ediyor. Bu durum, hastalığın sadece kilolu bireylerin değil, zayıf kişilerin de kapısını çalabileceğini gösteriyor. Öte yandan, bağışıklık sisteminin pankreastaki insülin üreten hücrelere zarar vermesiyle gelişen tip 1 diyabetin, şeker tüketimiyle doğrudan bir ilişkisi bulunmuyor. Toplumda yaygın olan bir diğer yanlış kanı ise insülin tedavisinin bağımlılık yaptığı yönünde. Oysa insülin, kan şekeri kontrolünü sağlamak amacıyla kullanılan tıbbi bir gereklilik olup, tip 1 diyabetli bireyler için yaşam boyu süren bir tedavi yöntemidir. Tip 2 diyabette ise hastalığın seyrine göre insülin tedavisine başvurulabiliyor. Uzmanlar, hekim önerisi olmadan kullanılan bitkisel ürünlerin veya besin takviyelerinin, bilimsel kanıtlara dayalı tedavinin yerini tutamayacağı konusunda uyarıyor.
Genç yaşta diyabet riski gerçeği
Eskiden daha çok yetişkinlerde görülen tip 2 diyabetin artık çocuklarda ve ergenlerde de ortaya çıkması, hastalığın yaş sınırının düştüğünü kanıtlıyor. Özellikle obezite sorunu yaşayan çocuklarda ergenlik döneminde tip 2 diyabet vakalarına rastlanabiliyor. Tip 1 diyabet ise küçük çocukluk dönemi dahil her yaşta başlayabildiği için, diyabet için çok genç olunduğu düşüncesiyle belirtilerin göz ardı edilmesi büyük bir risk oluşturuyor. Ailesinde diyabet öyküsü bulunanlar, bel çevresinde yağlanma sorunu yaşayanlar, yüksek tansiyonu olanlar ve gebelikte diyabet geçirenler, yüksek risk grubunda yer alıyor. Çocuklarda sürekli susama, sık idrara çıkma ve istemsiz kilo kaybı gibi belirtiler, vakit kaybetmeden değerlendirilmesi gereken kritik işaretler olarak kabul ediliyor. Eğer bu belirtilere kusma, karın ağrısı veya hızlı soluma gibi durumlar da eklenirse, acil tıbbi müdahale gerekebiliyor. Sürekli yorgunluk, bulanık görme, geç iyileşen yaralar ve tekrarlayan enfeksiyonlar da diyabetin vücuttaki diğer sessiz çığlıkları arasında yer alıyor.
Gizli şeker aşamasında önlem almak mümkün
Diyabet tedavisi, hastalığın türüne, kişinin yaşına, kilosuna ve mevcut kan şekeri düzeylerine göre kişiye özel planlanıyor. Tedavinin temelini sağlıklı beslenme ve düzenli hareket oluştururken, gerektiğinde ilaç veya insülin desteği geciktirilmemeli. Kan şekeri düzelse bile ilaçların hekime danışılmadan bırakılması, tedavinin başarısını olumsuz etkiliyor. Gizli şeker olarak bilinen prediyabet aşamasında, kan şekeri normalden yüksek olsa da henüz diyabet sınırına ulaşmamış oluyor. Bu durum, diyabetin gelişmesini önlemek veya geciktirmek için altın bir fırsat sunuyor. Uygun beslenme düzeni, fiziksel aktivitenin artırılması ve fazla kiloların verilmesiyle, tip 2 diyabetin gelişimi engellenebiliyor. Risk taşıyan kişilerin, şikayetleri olmasa dahi düzenli olarak kan şekeri ölçümü ve HbA1c testi yaptırmaları, hastalığın sinsi ilerleyişini durdurmak için en etkili yöntem olarak öne çıkıyor.
