Dünya genelinde sağlık otoriteleri diyabet ve obeziteyle mücadele için her yıl gayrisafi milli hasılaların yaklaşık yüzde ikisini harcıyor. Ancak bu devasa yatırımlara rağmen, hastalıkların yayılma hızı azalmak bir yana, küresel bir salgın boyutuna ulaşarak insanlığı tehdit etmeye devam ediyor. Samsun Diyabet Derneği Başkanı, Halk Sağlığı ve İç Hastalıkları Uzmanı Dr. M. Emin Dinççağ, 14 Kasım Dünya Diyabet Günü vesilesiyle yaptığı değerlendirmede, modern dünyanın bu çelişkili tabloyu nasıl yarattığını gözler önüne serdi. Bugün dünya genelinde 635 milyon tip 2 diyabet hastası bulunurken, en az bu kadar kişinin de gizli şekerle yaşadığı tahmin ediliyor. Bu durum, sadece bireysel bir sağlık sorunu değil, aynı zamanda her yıl milyonlarca insanın ölümüne yol açan küresel bir kriz olarak tanımlanıyor.
Modern Yaşamın Hareketsizlik Tuzağı
Dr. Dinççağ, tip 2 diyabetin önlenmesi için sağlıklı beslenme ve hareketli yaşamın şart olduğunu vurgularken, günümüz dünyasının insanları tam tersi bir yöne, yani hareketsizliğe zorladığına dikkat çekiyor. Otomasyon sistemleri, uzaktan kumandalı cihazlar, asansörler ve bilgisayar başında geçirilen uzun mesai saatleri, fiziksel aktiviteyi günlük yaşamdan neredeyse tamamen siliyor. Özellikle evden çalışma düzeninin yaygınlaşması ve çocukların bilgisayar bağımlılığı, yürüyüş yapma alışkanlığını yok ederek yerini motorlu araç kullanımına bırakıyor. Dünya genelinde motorlu araç sayısının 1,5 milyarı aşması ve yıllık 100 milyon yeni aracın trafiğe çıkması, şehirlerin yürünebilir alanlarını daraltırken, yeşil alanların azalması da insanları kapalı mekanlara hapsederek obeziteye davetiye çıkarıyor.
Şekerli Gıdaların Gizli Tehlikesi
Hareketsizliğin yanı sıra beslenme alışkanlıklarındaki değişim de tablonun vahametini artırıyor. Hazır gıdalar, fast food kültürü ve paketli ürünler, sağlıklı beslenmenin önündeki en büyük engelleri oluşturuyor. Dr. Dinççağ, özellikle gençlerin ve çocukların tükettiği şekerleme ve atıştırmalık ürünlerde kullanılan nişasta bazlı şekerlerin, kota uygulamalarına rağmen yaygınlığını koruduğunu ifade ediyor. 1970 ve 2000'li yıllar arasında yüksek fruktozlu mısır şurubu üretiminin logaritmik bir artış göstermesi, bu sürecin en somut kanıtı olarak öne çıkıyor. Fruktoz bazlı şekerlerin ucuz olması ve kullanım kolaylığı, gıda sektörünün bu maddelere olan bağımlılığını artırırken, Asya ve Latin Amerika gibi bölgelerde gazlı içecek ve paketli gıda sektörünün hızla büyümesi, diyabetin küresel ölçekte yayılmasını tetikliyor.
Karaciğer Yağlanmasından Diyabete Uzanan Yol
Paketli ürünlerin içeriğinde yer alan fruktoz bazlı şekerlerin sağlık üzerindeki yıkıcı etkileri, bilimsel araştırmalarla da destekleniyor. Kek, bisküvi, soslar ve gazlı içecekler gibi ürünlerin yoğun tüketimi, sadece obeziteye değil, aynı zamanda karaciğer yağlanması ve tip 2 diyabet gibi kronik hastalıklara da doğrudan zemin hazırlıyor. Dr. Dinççağ, bir yandan diyabeti önlemek için yoğun çaba sarf edilirken, diğer yandan otomasyonun, motorlu araçların ve fruktoz bazlı şekerlerin üretiminin teşvik edilmesinin büyük bir çelişki olduğunu belirtiyor. Bu küresel çelişki, hastalıkların neden durdurulamadığını açıklayan en önemli faktörlerden biri olarak görülüyor. Uzmanlar, diyabet ve obeziteyle mücadelenin sadece tıbbi bir süreç değil, aynı zamanda yaşam tarzını ve endüstriyel tercihleri değiştiren bütüncül bir yaklaşım gerektirdiğini savunuyor.
