Van Gölü Havzası'nda nesillerdir tarımsal faaliyetlerin temelini oluşturan mevsimsel öngörülebilirlik, küresel iklim değişikliğinin etkisiyle hızla eriyor. Bölge halkının yüzyıllardır karın yağış zamanından soğukların bitişine kadar uzanan ve tarımsal takvimlerini şekillendiren o kadim iklim hafızası, artık günümüzün değişken hava koşulları karşısında yetersiz kalıyor. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Faruk Alaeddinoğlu, bölgenin iklim yapısındaki bu köklü değişimin, tarımsal üretim süreçlerini ciddi bir belirsizliğe sürüklediğini vurguluyor.
Geleneksel tarım takvimi artık risk altında
Geçmişte bölge çiftçisi, uzun yıllara dayanan tecrübeleriyle ekinlerini ne zaman toprağa bırakacağını veya hasadın hangi tarihlerde yapılacağını büyük bir isabetle kestirebiliyordu. Karın yerde kalma süresinden soğuk günlerin başlangıcına kadar her detay, doğal bir döngü içerisinde ilerliyordu. Ancak bugün, bu doğal döngünün yerini öngörülemez sıcak hava dalgaları ve düzensiz yağış rejimleri aldı. Prof. Dr. Alaeddinoğlu, çiftçilerin hâlâ eski alışkanlıklarla hareket etmeye çalıştığını ancak bu durumun erken ekilen ürünlerin kış soğuklarında zarar görmesine veya tamamen yok olmasına yol açtığını belirtiyor. Artık bölgeyi etkisi altına alan sıcak hava dalgalarının sayısı ve şiddeti, tarımsal faaliyetlerin planlanmasını imkansız kılan en büyük etkenlerden biri haline geldi.
Akdeniz iklimine doğru bir dönüşüm yaşanıyor
2026 yılı, yağış miktarı açısından bölge için umut verici bir tablo çizse de uzmanlar bu durumun yanıltıcı olabileceği konusunda uyarıyor. Kış, ilkbahar ve sonbahar aylarında gözlemlenen yağışlar doğayı yeniden yeşertmiş olsa da, bu geçici bir rahatlamadan ibaret. Prof. Dr. Alaeddinoğlu, Van Gölü Havzası'nın yakın gelecekte büyük ölçüde Akdeniz iklimine benzer bir yapıya bürüneceğini öngörüyor. Bu dönüşüm, yaz aylarının çok daha sıcak ve kurak geçeceği, kışların ise eski sertliğini kaybedeceği bir dönemin habercisi olarak değerlendiriliyor. Dolayısıyla, bir yılın yağışlı geçmesi, iklim değişikliğinin yarattığı yapısal sorunların ortadan kalktığı anlamına gelmiyor.
Sürdürülebilir su yönetimi hayati önem taşıyor
Kapalı bir havza olma özelliği taşıyan Van Gölü Havzası'nda, su kaynaklarının yönetimi artık bir tercih değil, zorunluluk haline geldi. Prof. Dr. Alaeddinoğlu, bilimsel verilerin ışığında hareket edilmesinin ve su ihtiyacını sürekli takip eden bir mekanizmanın kurulmasının şart olduğunu ifade ediyor. Eğer su kaynakları ve havzanın mevcut durumu, değişen iklim koşullarına uygun şekilde yönetilemezse, bölgeyi önümüzdeki yıllarda ciddi krizlerin beklediği konusunda uyarıyor. Karar vericilerin ve bilim insanlarının iş birliğiyle oluşturulacak yeni bir sistem, bölge halkının bu yeni iklim düzenine uyum sağlamasında en büyük destekçisi olacak. Tarımsal faaliyetlerin, geçmişin alışkanlıkları yerine güncel iklim verilerine göre yeniden kurgulanması, bölgenin geleceği için kritik bir adım olarak görülüyor.
